ZARFLAR (BELİRTEÇLER)

Zarflar (Belirteçler)
Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların ya da görevce kendine benzeyen sözcüklerin anlamlarını; zaman, ölçü, yer, yön, durum veya soru yoluyla kısan veya kuvvetlendiren sözcüklere zarf (belirteç) denir.
Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. (Durum)
Şimdi yanınıza geliyorum (Zaman)
⇒ Bu adam çok konuştu. (Ölçü)
⇒ Hemen dışarı çıktılar. (Yer)
⇒ Bu kitabı niçin okumadınız? (Soru)
Sıfatlar, nasıl adlardan önce gelerek adlarla birlikte görev alırlarsa, zarflar da çoğunlukla eylemlerden önce gelerek, eylemlerle birlikte görev alırlar.
İlk bulut, usul usul süzüldü geceden
sıfat   ad        zarf       eylem

UYARI-1:
Bir ada sorduğumuz ”nasıl” sorusuna cevap olan söz sıfat, bir eyleme sorduğumuz ”nasıl” sorusuna cevap olan söz ise zarftır.
Sıcak havada dolaşmayın.
sıfat        ad
(Nasıl hava ? – Sıcak → sıfat)
Dostumuz bize sıcak davrandı.
(Nasıl davrandı? – Sıcak → zarf)

UYARI-2:
Zarflar genellikle eylemlerden önce gelirler ve onların anlamlarına açıklık getirirler. Zarfların fiilimsilerden, sıfatlardan ve kendileri gibi zarf olan sözcüklerden önce de gelebileceği unutulmamalıdır.
Dün gitti. (Zarf, eylemden önce gelmiş)
Çok çalışarak sınavı kazandı. (Zarf, fiilimsiden önce gelmiş)
Pek güzel bir roman okudum. (Zarf, bir sıfattan önce gelmiş)
Dersi çok güzel anlatıyor. (Bir zarf, başka zarftan önce gelmiş)
Zarflar görev ve anlamları bakımından beş grupta incelenebilir:
1. Zaman zarfları
2. Durum zarfları
3. Yer – yön zarfları
4. Ölçü (azlık – çokluk) zarfları
5. Soru zarfları

1. ZAMAN ZARFLARI
Eylemleri zaman bakımından belirten, sınırlayan, sözcüklere zaman zarfı denir.
Sabahları, binlerce kuş birden öter.
 Göçmen kuşlar kışın giderler.
 Bu yıl ekinler iyi imiş.
İşine erken gelir.

Dilimizde bazı sözcükler ”ın, -leyin, -ce” takılarını alarak zaman zarfı görevi üstlenirler; ki- mi zaman da hiçbir takı almadan zaman zarfı olurlar:
       Yazın köye gideriz.
Akşamleyin onu göreceğim.
Gidince, sana telefon ederim.

Zaman zarflarını bulabilmek için eyleme ”ne zaman, ne zamana kadar, ne zamandan beri” sorularından biri yöneltilir; bu sorulara alınan cevap zaman zarfıdır.
Geçen yıl, ülkemize çok kar yağdı. (Ne zaman yağdı? – Geçen yıl → zaman zarfı)
Sabaha kadar uyuyamadım. (Ne zamana kadar uyuyamadın ? – Sabaha kadar → zaman zarfı)

UYARI:
Tamlamalar, deyimler, ikilemeler zaman zarfı görevi üstlenebilir:
Haziran’ın sonunda oraya geleceğim.
zarf (isim tamlması)
Adam bizden kıyı bucak kaçıyordu.
                      zarf(deyim)
Seninle er geç görüşeceğiz.
            zarf(ikileme)
⇒ Zaman bildiren sözcükler cümlede ”ne zaman” sorusuna cevap vermiyorsa addır:
Bu işi gece yapalım. (zarf)
Gece, ruhumu sıkıyor. (ad)

2. DURUM ZARFLARI
Fiilleri, fiilimsileri nitelik, sebep, kesinlik, olasılık, yineleme gibi anlamlarla belirten zarflara durum zarfı denir.
Sen, her şeyi inceden inceye düşün. (Nitelik)
Yaşlı adam bakımsızlıktan öldü. (Sebep)
Belki oraya ben de gelirim. (Olasılık)
Durum zarflarını bulabilmek için fiil ve fiilimsilere ”nasıl, niye, neden, niçin” sorularından uygun olanları sorulur.
Onlara insanca davranalım. (Nasıl davranalım? – İnsanca)
Küstüğü için gelmiyor. (Niçin gelmiyor ? – Küstüğü için)

3. YER – YÖN ZARFLARI:
Fiil ve fiilimsileri yer ve yön bakımından belirten sözcüklere yer – yön zarfı denir.
Eşyaları yukarı çıkardık.
Sen beri gel, öteki de otursun.
Öğrenciler biraz sonra içeri girecekler.
UYARI:
Yer – yön zarfları cümlede yalın biçimde kullanıldıklarında zarf tümleci görevi üstlenirler. Ancak bu zarflar, ismin hâl eklerinden birini alırlarsa isimleşir ve dolaylı tümleç ya da belirtili nesne göreviyle kullanılır.
Çocuklar dışarı çıkıyor. (Zarf, yalın durumda)
             zarf tümleci
Çocuklar dışarıya çıkıyor. (Zarf, hâl eki alarak isimleşmiş)
            Dolaylı tümleç
⇒ Yer – yön zarfları cümlede ismin belirtme durumu ekini (-i) alırsa, belirtili nesne görevi yapar:
Yukarı çıkalım. (zarf tümleci)
Yukarıyı da biz kiralayalım. (Bel, Nesne)
⇒ Yer – yön zarfı olan sözcükler, kimi durumlarda sıfat görevi de yapabilir.
Aşağı kat daha ucuz. (sıfat)
Yukarı mahallede oturuyoruz. (sıfat)

4. ÖLÇÜ (AZLIK – ÇOKLUK) ZARFLARI
Eylemleri ölçü (miktar, nicelik) bakımından belirten zarflara ölçü zarfları denir. Ölçü zarfları kendi arasında ”eşitlik, üstünlük, en üstünlük, aşırılık” anlamları bakımından derecelenir.
Ayşe de Orhan kadar çalışıyor. (Eşitlik)
Senden daha hızlı koşabilirim. (Üstünlük)
Konuyu en güzel ben anlattım. (En üstünlük)
Gelirsiniz diye çok bekledik. (Aşırılık)
UYARI:
”Kadar, denli” gibi eşitlik zarfları aşırılık anlamına kayabilir.
Onun kadar haylaz bir çocuk görmedim. (Aşırılık)
Bu denli beklenir mi ? Geç kaldık (Aşırılık)
Ölçü zarflarını bulabilmek için ”ne kadar” sorusu fiilere, fiilimsilere ya da sıfatlara yöneltilir; alınan cevap ölçü zarfıdır.
Erdal, bugünlerde çok çalışıyor. (Ne kadar çalışıyor ? – çok → ölçü zarfı)

5. SORU ZARFLARI
 Fiilerin ya da fiilimsilerin anlamını soru yoluyla güçlendiren ya da kısan sözcüklere soru zarfı denir.
Toplantıya niçin katılmadınız ?
Milli takımımız nasıl oynadı ?
Orada bizi ne kadar beklediniz ?
Oraya ne zaman gidebiliriz ?
UYARI:
Bir soru zarfının yer aldığı cümlede soru anlamı zarfla sağlanmış demektir. Bir soru cümlesine verilen cevap zarf ise, cümledeki soru sözcüğü de soru zarfı olur.
– Açık oturum ne zaman başlayacak ?
(Soru zarfı)
– Açık oturum saat 3’te başlayacak.
(Zaman zarfı)

ZARFLARDA PEKİŞTİRME:
⇒ Anlamları çeşitli yönlerden güçlendirilmiş zarflara pekiştirmeli zarf denir. Pekiştirmeli zarflar, pekiştirmeli sıfatlarla karıştırılmamalıdır:
Bankayı güpegündüz soymuşlar
Bana herşeyi apaçık anlatın.
Çarçabuk uzaklaştım oradan.
Pekiştirilmiş zarflar iki yoldan elde edilebilirler:
a) İkilemeler yapılarak
b) ”m, p, r, s” sessizleriyle

Örnekler:
Onunla açık açık konuşacağım.
Dün sessiz sedasız çekip gitti.
Çamaşırları tertemiz yıkamış.
Siz de apansız geldiniz.

Kaynak: Final yayınları Türkçe ÖSS Konu anlatımlı Kitap (Syf :115,116,117)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>