ZAMİRLER (ADILLAR)

Zamirler(Adıllar)
Kendileri ad olmadıkları halde cümlede ad yerine kullanılan sözcüklere zamir (adıl) denir. Zamirler, varlık adlarının yerini kişi, işaret, belgisizlik, soru anlamlarıyla tutarlar.
       Kitapları masanın üzerine koyun.
          (ad)
Şunları masanın üzerine koyun.
(zamir)
Zamirler, adlar gibi kullanım alanları çok geniş olan sözcüklerdir. Tıpkı adlar gibi, iyelik, ad durum ekleri alırlar; tamlama oluştururlar.
Onu tanımıyorum. (Zamir, ismin -i halinde)
Onun kardeşi zekidir. (Zamir, tamlayan durumunda)

UYARI:
Zamirlerle kurulan tamlamalar ad tamlaması sayılır. Böyle tamlamalarda tamlayan, tamlanan ya da bunların her ikisi bir zamirden oluşabilir.
Herkesin derdini dinleyemem. (Tamlayan zamir)
Çocukların birkaçı gelmemiş. (Tamlanan zamir)
Onların hiçbiri bu işten anlamaz.( Tamlayan ve tamlanan zamir)
Zamirler şu gruplarda incelenebilirler:
a) Sözcük Biçimindeki Zamirler:
     
Kişi zamirleri
     İşaret zamirleri
     Soru zamirleri
     Belgisiz zamirler

b) Ek Halindeki Zamirler:
 İlgi zamiri
İyelik zamiri

Sözcük Biçimindeki Zamirler

1. KİŞİ ZAMİRLERİ
Kişi (şahıs) adlarının yerini tutan zamirlere kişi zamirleri denir.

Kişi zamirlerini aşağıdaki gibi gösterebiliriz:
Kişi Zamirleri

UYARI:
”Kendi” sözcüğü diğer kişi zamirlerinin yerine kullanılabilir. Bu nedenle ”Kendi” sözcüğü de bir kişi zamiri sayılır.
Ben → Kendim        Biz → Kendimiz
Sen → Kendin         Siz → Kendiniz
O     → Kendisi        Onlar → Kendileri

⇒ Kişi zamirleri adlarla birlikte tamlama oluştururlar. Bu tür tamlamalarda tamlayan durumundaki zamirin cümleden düşürülmesi anlam ve anlatımı bozmayabilir; bu durumda tamlayan durumundaki zamirin türü tamlananın ekinden anlaşılır;
Bu konuda sizin     düşüncenizi sormadık.
              tamlayan     tamlanan
Yukarıdaki cümlede tamlayan durumundaki ”sizin” zamirinin cümleden çıkarılması, cümlenin anlamını bozmaz Tamlanandaki ”-(n)iz” iyelik eki ”sizin” zamirinin anlamını karşılamaktadır. Ancak, kimi durumlarda tamlayan durumundaki zamirin düşürülmesi, cümlede anlam belirsizliğine yol açabilir:
”Sınavı kazandığını bilmiyordum.”
Yukarıdaki cümlenin anlamı iki şekilde düşünülebilir:
Senin sınavı kazandığını bilmiyordum
Onun sınavı kazandığını bilmiyordum.
Görüldüğü gibi bu biçimiyle cümlede bir anlam belirsizliği var. Bu belirsizliği gidermek için cümlenin başına bir kişi zamiri (senin ya da onun) getirilmelidir.
♦  ”Ben” ve ”sen” zamirleri, adın (-e) durum ekini aldıklarında ses değişmesine uğrarlar.
Ben + e → Bana
Sen + e → Sana

2.İŞARET ZAMİRLERİ:
 Adların yerini işaret yoluyla tutan sözcüklere işaret zamiri denir.
 Bu, çok pahalı sayılmaz.
Onu çantaya koyabilirsiniz.
   Şuraya kimse oturmasın.
   Onları çöpe atmıştım.
   Diğeri daha ucuz.
   Şunları dışarı çıkarın.
   Böylesine yüz vermeyin.

UYARI:
İşaret sıfatları ile işaret zamirlerini karıştırmamak gerekir. İşaret zamiri cümleden çıkarılırsa yerine isim gelebilir; İşaret sıfatının yerine isim gelmez.
    O kitabı sana vereyim. (İşaret sıfatı → Yerine isim koyamayız.)
    O pek ucuz sayılmaz.  (İşaret zamiri→ Yerine isim koyabiliriz. )

Çekim eki alan işaret sözcüğü kesinlikle zamirdir. Bilindiği gibi sıfatlar çekim eki almaz, çekim eki aldıkları taktirde sıfat olmaktan çıkarak adlaşırlar.
Bu şiiri ben yazdım. (işaret sıfatı)
Bunu ben yazdım. (İşaret zamiri)

⇒”O” ve ”Onlar” sözcükleri kişi yerine kullanıldıklarında kişi zamiri, bunun dışında bir ad yerine tuttuklarında işaret zamiri olur. ”O” sözcüğü sıfat olarak da kullanılabilir.
O günleri unutamam. (Sıfat)
O bize yardım edecek. (Kişi zamiri)
O tamir edilecek (işaret zamiri)

İşaret zamirleri, isimlerle tamlama oluşturabilir:
Onların evi çok uzak.
Bunların hesabını vereceksiniz.

⇒ İşaret zamirleri, adların yerini tuttuğu gibi önceden geçen bir cümlenin ya da önermenin yerini de tutabilir:
İstersem güzel öyküler yazarım; bunu biliyorsun.

Böyle, şöyle, öyle sözcükleri bir ekle kullanılırsa işaret zamiri olur. Bu sözcükler sıfat ve zarf göreviyle de kullanılabilirler.
Böylesini ömrümde görmedim. (zamir)
Böyle arabayı ne yapayım? (sıfat)
Derslerine böyle çalış. (zarf)

3.BELGİSİZ ZAMİRLER:
Varlık adlarının yerini kesin olarak değil de yaklaşık olarak (belgisiz biçimde) tutan sözcüklere belgisiz zamir denir.
Bazıları ödev yapmıyor.
Hepsi bahçede oynuyor.
Dün biri sizi aradı.
Kimi gelmiş, kimi gelmemiş.
Herkes hesabını iyi yapmalı
Birçoğumuz soruyu bilemedik.
Kimileri bana inanmadı.

⇒ Belgisiz zamirler de diğer zamirler gibi tamlama unsurlarını oluşturabilirler:
Herkesin amacı farklıydı.
Çocukların birkaçı çok hastaydı.

UYARI:
”Öteberi, şey, falan…” gibi sözcükler de adını belirtmediğimiz varlık adlarının yerini tuttukları için belgisiz zamir sayılırlar:
Biraz öteberi alayım.
Hiçbir şey beni bu kadar üzmedi.
Ben hasta falan değilim ki.

4. SORU ZAMİRLERİ
Adların yerini soru yoluyla tutan sözcüklere soru zamiri denir.
Yurt dışından ne getirdiniz?
Bu romanı kim okuyacak ?
Yarın nereye gidiyoruz?
Sınava hangisi girmemiş?

b) Ek Hâlindeki Zamirler:
1. İLGİ ZAMİRİ:
Tamlanan durumundaki adın yerini tutan ve tamlayana bitişik yazıları ”-ki” ekine ilgi zamiri denir.
⇒ Orhan’ın boyu uzun, Mehmet’in boyu kısadır.
⇒ Akdeniz’in suları Karadeniz’inkinden tuzludur. (”Su” adının yerini tutuyor.) Akdeniz’in suları Karadeniz’in sularından tuzludur.

2.İYELİK (SAHİPLİK) ZAMİRLERİ
Varlık adlarının sonuna gelerek o varlığın sahibinin kim olduğunu belirten eklere iyelik zamirleri denir.
dergim → Benim dergim
dergin → Senin dergin
dergisi → Onun derigisi
dergimiz → Bizim dergimiz
derginiz → Sizin derginiz
dergileri → Onların dergileri
Yukarıdaki örneklerde ”dergi” sözcüğünün sonuna getirilen ”-m, -ın, -(s)i, -miz, -(n)iz, -leri” eklerine iyelik zamirleri denir.
İyelik zamirleri, belgisiz zamirlerin sonuna da getirilebilir.
Bazı çok çalışmıştı.
Hiçbirimiz bu işten anlamıyorduk.

ZAMİRLERİN CÜMLEDEKİ GÖREVLERİ
Zamirler, cümlede özne, nesne, tümleç, yüklem göreviyle kullanılabilirler:
Hepsi dışarı çıktı. (Özne)
Dost beni düşürdü onulmaz derde. (Nesne)
Dinle, sana bir nasihat edeyim. (Tümleç)
Umutlarını yitirmeyen kişi bendim. (Yüklem)

Kaynak: Final yayınları Türkçe ÖSS Konu anlatımlı Kitap (Syf :104, 105, 106)

One thought on “ZAMİRLER (ADILLAR)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>