VERİLERİN TOPLANMASI 6. ÜNİTE ÖZETİ

SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ
VERİLERİN TOPLANMASI 6. ÜNİTE ÖZETİ

ARAŞTIRMA; Betimleme, açıklama, yordama ve denetimleme amacıyla incelenmek istenen konu hakkında sistematik olarak verilerin toplanması çözümlenmesi, yorumlanması ve raporlaştırılması sürecidir.
VERİ: Araştırma yapılacak konuyla ilgili bilinen ya da herhangi bir kaynaktan elde edilen işlenmemiş bilgilerdir.
1-)Olgusal veri; Ülkenin nüfus bilgileri gibi olgulara (gerçeklere) dayalı verilerdir.
2-)Yargısal veri: İnsanların duygu, algı, düşünce, izlenim ya da tutumlarına dayalı olarak gelişen ve değerlendirmeye dayalı olan bilgilerdir.
NİCEL ARAŞTIRMADA VERİ TOPLAMA ARAÇLARI
Veri toplama araçlarının geliştirilmesi süreci oluşturmaktadır. Bu bölümde nicel araştırmalarda en çok kullanılan veri toplama araçlarından anketler, ölçekler ve testler ayrı başlıklar altında incelenecektir.
Anketler
Belirli bir konuyla ilgili fikirleri, görüşleri, tercihleri, davranışları beklentileri ve eğilimleri belirlemek amacıyla seçeneklere dayalı bilgi toplayan araçlardır. Bilimsel araştırma sürecinde anketler; yüz yüze, telefonla, postayla ya da elektronik ortamda uygulanabilir.
Ankette dikkat edilmesi gereken hususlar
• Anket formunda yer alan ilk soruların dikkat çekici olmasını sağlayın.
• Yanıtlaması kolay sorular sormaya özen gösterin.
• Yanıtlaması zor soruları kolay sorulardan sonra sorun.
• Sorular basit ve anlaşılır olsun.
• Olabildiğince kısa ifadeler kullanın.
• Olumlu tümcelere ağırlık verin.
• Soruları mantıksal bir sıra içinde düzenleyin.
• Birbiriyle ilişkili soruları aynı bölümde toplayın.
• Sorularda yönlendirme içeren ifadelerden kaçının.
• Gerçekdışı varsayımlara dayanan sorular sormayın.
• Bir soru içinde birden fazla soru sormayın.
• Hatırlanmayacak ayrıntıları sormaktan kaçının.
• Anketin biçimsel görünüşüne özen gösterin.
• Maddeleri ve sayfaları numaralandırın.
• Yararlı kısa ve anlaşılır bir yönerge hazırlayın.
• Kapak yazısı koymaya özen gösterin.
• Gerekli durumlarda izleme çalışması yapın.
• Yapılandırılmış seçenekler sağlamaya özen gösterin.
• Uygulama aşamasında yardımcınız varsa araştırma hakkında bilgilendirin.
• Sonunda katılımcılara teşekkür etmeyi unutmayın.
Ölçekler
Araştırmaya katılan bireylerin değer, inanç, eğilim ve tercihlerini saptamaya yönelik araçlardır.
Ölçeklerde dikkat edilmesi gereken hususlar
• Olumlu ve olumsuz ifadeleri dengeli dağıtın.
• Olabildiğince tek kavramla ilişkili ifadeler kullanın.
• Birbirine bağlı konular hakkında maddeler yazmayın.
• Katılımcıların tümünün onaylayacağı ya da onaylamayacağı ifadelerden kaçının.
• Cümlelerde “genellikle, daima, tümü, hiçbiri, asla” gibi sözcükler kullanmayın.
• Açık ve basit bir dille doğrudan ifadeler kullanın.
• Belirsizlik taşıyan ve her anlama gelebilecek ifadeler kullanmayın.
• Kültürel olarak duyarlılık yansıtan sorular sormayın.
• Her ifadeyi olabildiğince kısa yazın.
• Seçeneklerde derecelendirme yapın.
• Sunulan seçenek sayısının tekli sayı (3, 5, 7, 9 vb.) olmasını sağlayın.
• Olumsuz ifadeleri puanlarken ters çevirmeyi unutmayın.
• Ön deneme sonrası geribildirimlere dayalı olarak yeniden düzenleyin.
Testler
Bireylerin; bilişsel, duygusal ve davranışsal olarak belli özelliklerini ölçmek için geliştirilen araçlardır. ** Genel olarak bilimsel araştırmalarda; bireylerin yaşıyla zihinsel gelişimi arasındaki ilişkiyi inceleyen yetenek testleri, bireylerin belirli durumlarda nasıl düşündüğünü ya da davrandığını inceleyen kişilik testleri…
Başarı testleri: Belirli bir öğretim sonunda bireylerin bilgi, beceri ve yeterliklerini ölçen araçlardır. Araştırma sorularına yanıt ararken; nesnel yanıtlı test türlerinden doğru-yanlış, çoktan seçmeli, eşleştirmeli ve boşluk doldurmalı testlerden ya da serbest yanıtlı test türlerinden yararlanılarak bireylerin öğrenme çıktıları ölçülebilir.
Doğru-yanlış testleri; verilen ifadelerdeki önermelere doğru-yanlış ya da evet-hayır biçiminde yanıt verilen testlerdir. Çoktan seçmeli testler; bireylerin sorulara yanıt verirken sunulan seçenekler arasından birini doğru yanıt olarak işaretlediği testlerdir.
Eşleştirmeli testler; birbiriyle ilişkili iki ayrı grupta yer alan bilgilerin belirli bir kurala göre eşleştirilmesine dayanan testlerdir.
Boşluk doldurmalı testler; tümcedeki eksiği belirleyerek uygun sözcükle doldurmayı öngören testlerdir.
Serbest yanıtlı testler ; yanıtları tümüyle bireylerin oluşturduğu testlerdir.
Test maddelerini yazarken şu konulara dikkat etmelidir:
• Öğretim amaçlarını temel alın.
• iyi bir test planı hazırlayın.
• Öğrenilecek konular ve kazanılacak çıktılar arasında ilişki kurun.
• Açık ve anlaşılır sorular sorun.
• Bilinmesi gerekenleri sorun. Testin amacı değerlendirmeye veri sağlamaktır.
• En uygun uyarıcı türünü (doğru/yanlış, çoktan seçmeli vb.) kullanın.
• Kültürel açıdan yansızlığa özen gösterin.
• Puanlama anahtarı oluşturun.
• Yanıltıcı sorular sormaktan kaçının.
• Sorulardaki olumsuz ifadeleri belirginleştirin.
• Çoktan seçmeli testlerde yanıtı kişilerin düzeyine göre düzenleyin.
• Başka sorunun yanıtına ilişkin ipucu sağlayan maddeler yazmayın.
• Zorunlu olmadıkça olumsuz soru tümcesi yazmamaya özen gösterin.
• Çok basit, tahmine dayalı ya da belirsiz yanıtlar isteyen sorular sormayın.
• Nesnel yanıtlı testlerde her sorunun tek doğru yanıtı olsun.
• Seçeneklerin her birinin duraksatıcı ve düşündürücü olmasına özen gösterin.
• Testin bütününde baskı hatası olmaması için önceden kontrol edin.
• Tümceleri yazım, dilbilgisi ve anlam kuralları açısından denetleyin.
• Hazırlanan testin ön denemesini yapın ve sorunlu olan maddeleri iyileştirin.
NİTEL ARAŞTIRMADA VERİ TOPLAMA ARAÇLARI
Görüşme
Görüşme, araştırmanın amaçlarına uygun bilgi toplamaya çalışan araştırmacıyla görüşülen kişi arasında soru sorma ve yanıtlamaya dayalı etkileşimli bir iletişim sürecidir. ** Nitel araştırmalarda en çok kullanılan veri toplama araçlarından birisidir.
Görüşmecinin dikkat etmesi gereken hususlar
• Sabırlı doğal ve nesnel olmalıdır.
• Katılımcıya güven vermelidir.
• Farklı bakış açılarına saygı duymalıdır.
• Empatik dinleme becerilerine sahip olmalıdır.
• Katılımcıyı sorgulamadan ve yargılamadan kaçınmalıdır.
• Araştırmanın amacını bilmeli ve soruları önceden çalışmalıdır.
• Katılımcının soruları doğru anlamasına çaba göstermelidir.
• Yeterli olmayan yanıtlar için ek sorular sorabilmelidir.
• Katılımcıyı yanıt vermeye teşvik etmelidir.
• Katılımcının yanıtlarını etkileyecek yorumlardan kaçınmalıdır.
• Görüşmenin gizlilik kurallarına bağlı kalmalıdır.
• Ses ya da görüntü kaydını yürütebilecek teknik beceriye sahip olmalıdır.
Nitel görüşme, veri toplama aracı olarak anket ya da ölçekle karşılaştırıldığında bazıüstünlüklere sahiptir. Bunlar aşağıda kısaca yer almaktadır:
• Katılımcının daha derinlemesine yanıtlar vermesi için ek sorular sorulmasına olanak sağlar.
• Katılımcının verdiği yanıtlar doğrultusunda beklenilmeyen konulara değinme esnekliği yaratır.
• incelenen konu hakkında ayrıntılı veri toplanmasına olanak verir
• Görüşmeci yeterliğine bağlı olarak soruların yanıtlanma oranı yüksektir.
• Yüz yüze görüşmede katılımcının kullandığı dilin yanı sıra beden dili, jestleri ve mimikleri de araştırmacıya bilgi sağlayabilir.
• Katılımcıların anlamadığı sorular kolayca açıklanabilir.
• Katılımcı görece başkalarından etkilenmeden kolayca yanıt verebilir.
• Kendini sözel olarak daha iyi ifade eden katılımcılar için uygun veri toplama aracıdır.
• Okuma yazması olmayanlar, çocuklar ve anket formu işaretlemeyi sevmeyenler için daha uygundur.
Nitel görüşme, veri toplama aracı olarak üstünlüklere sahip olduğu gibi bazı sınırlıklara da sahiptir. Bunlar aşağıda kısaca yer almaktadır. 
• Görüşme süreci pahalı olabilir.
• Görüşme süreci çok zaman alabilir.
• Görüşmecinin kendisinden kaynaklanan hatalar olabilir.
• Katılımcı konu hakkında yakınlarında ulaşabileceği nesnel kaynaklara danışmadan yanıtlarını vermektedir.
• Katılımcılar bazı durumlarda sosyal olarak kabul edilebilir biçimde yanıt verme eğiliminde olabilirler.
• Etkili bir görüşme yapabilmek için görüşmecin yetiştirilmesi pahalı ve zaman alıcı olabilir.
• Görüşmeci, katılımcının daha derinlemesine yanıtlar vermesi için ek sorular sorabilir ya da soruların soruluş şeklini değiştirebilir.
• Görüşme sonuçlarının etkililiği, katılımcının kendini ifade etme becerisiyle ilişkilidir.
• Görüşmeyle elde edilen nitel verilerin çözümlenmesi nicel verilere göre daha çok zaman alıcı bir süreçtir.
• Görüşme raporu hazırlanırken araştırmacıdan kaynaklanan bazı hatalar oluşabilir.
Görüşme Türleri
Yapılandırılmamış Görüşme: Genellikle gözlem sırasında araştırmacı ile katılımcı arasında oluşan sosyal etkileşime dayalı soruların önceden belirlenmediği bir görüşme türüdür.
Yarı-Yapılandırılmış Görüşme: İncelenmek istenen konu hakkında katılımcılardan aynı türde bilgilerin toplanması amacıyla yapılan bir görüşme türüdür.
Dikkat edilmesi gereken hususlar
• Basit ve anlaşılır sorular hazırlayın.
• Soruları mantıksal bir sıra içinde düzenleyin.
• Yanıtlaması zor soruları kolay sorulardan sonra sorun.
• Açık uçlu sorular sormaya özen gösterin.
• Sorularda yönlendirme içeren ifadelerden kaçının.
• Bir soru içinde birden fazla soru sormayın.
• Alternatif sorular hazırlayın.
• Ayrıntılı bilgi elde edebilecek ek sorular hazırlayın.
• Katılımcı ilgisinin sürekliliğini sağlamak için farklı türden sorular hazırlayın.
• Birbiriyle ilişkili soruları aynı bölümde toplayın.
• Soruların kapsamının araştırmanın amaçlarıyla uyumlu olmasına özen gösterin.
• Soru sayısının araştırmanın kapsamıyla ilişkili olmasını sağlayın.
Yapılandırılmış Görüşme: Her katılımcıya önceden hazırlanan soruların, aynı biçimde ve aynı sırada sorulduğu bir görüşme türüdür.
Görüşme Süreci
• Görüşme yapacağınız kişinin, görüşme yerini ve zamanını belirlemesini sağlayın.
• Görüşmenin ön denemesini uygulayın.
• Görüşme amacınızı ve gizliliği açıklayan kısa ve anlaşılır bir onay formu hazırlayın.
• Hazırlanan soruları görüşme öncesi inceleyin.
• Katılımcının neden seçildiğini belirtin.
• Görüşmenin yaklaşık olarak ne kadar süreceğini açıklayın.
• Görüşme sırasında ses kaydedici cihazın çalıştığından emin olun.
• Görüşme sırasında sorgulayıcı değil güven verici olmaya özen gösterin.
• Görüşmenin planlandığı gibi gitmesi amacıyla görüşme rehberinden yararlanın.
• Sonunda katılımcılara teşekkür etmeyi unutmayın.
• Araştırma sonuçlarının paylaşılacağını hatırlatın.
• Görüşme sonrası konuyla ilgili görüş bildirilirse not almayı unutmayın.
• Görüşmeleri gerçeğine uygun biçimde deşifre yapmaya özen gösterin.
• Deşifre edilen metni katılımcılara okutarak görüşmenin doğrulanmasını sağlayın.
• Etik kurallara uygun rapor yazmaya özen gösterin.
Odak Küme Görüşmeleri
Odak küme görüşmeleri, küçük katılımcı gruplarıyla yönlendirici (moderator) bir kişi rehberliğinde yürütülen ve katılımcıların tümünü ilgilendiren bir konuda, onların görüşlerini belirlemeyi amaçlayan görüşmelerdir.
* Bir araştırmada en az üç odak küme oluşturulması her grupta en az 6, en çok 12 katılımcının yer alması önerilmektedir.
Dikkat edilmesi gereken hususlar
• Katılımcıları karşılayarak toplantı odasına alınmasını sağlayın.
• Görüşme sürecinde hitabı kolaylaştırmak için önceden hazırlanan katılımcıların isimlerini belirten isim kartlarını masaya yerleştirin ya da herkesin yakasına takmasına özen gösterin.
• Görüşmenin amacını belirttikten sonra ses/görüntü kaydının başlamasını sağlayın
• Görüşme sırasında ses/görüntü kaydedici aygıtın çalıştığından emin olun.
• Açılış konuşmasında; görüşmelerin amacını katılımcıların görü ve önerilerinin önemini, ses/görüntü kaydının alınacağını gizlilik ilkesini ve toplantının olası süresini katılımcılara açıklamaya çalışın.
• Önceden hazırlanmış odak küme görüşmesi sorularını katılımcılara yöneltin ve tüm katılımcıların her soruyu yanıtlamasını sağlayın.
• Anlaşılmayan konularda açıklama yapmaya özen gösterin.
• Olumlu ve olumsuz geribildirim vermekten kaçının.
• Geç gelen katılımcılar için kısa bir açıklama yapmayı unutmayın.
• Olabildiğince yanıtlarla ilgili notlar almaya çalışın.
• Görüşme sonunda teşekkür ederek ses/görüntü kaydını durdurun.
• Görüşme sonrası konuyla ilgili görüşler bildirilirse not almayı unutmayın.
Gözlem
Gözlem; bireylerin, nesnelerin ve olayların sistematik bir biçimde izlenerek betimlenmesidir
Gözlem Türleri
Katılımcı Gözlem: Temelde etnografik araştırmalarda yaygın olarak kullanılan veri toplama tekniğidir.
Doğrudan Gözlem: Bu yaklaşımda gözlemci, incelenmek istenen topluluğu gözlemleyerek betimlemelerde bulunur. Tam gözlemci rolünde, gözlemci araştırılmak istenen sosyal ortamın içinde yer almaz. Katılımcı olarak gözlemci rolünde ise, araştırmacı ya da gözlemci incelenen ortam üzerinde olabildiğince az katılımı bulunmaktadır.
Belge incelemesi
Belge incelemesi, araştırılması istenen konu hakkında bilgi içeren yazılı görsel ya da işitsel materyallerin çözümlenmesidir.
Kişisel Belgeler = Yazılı Belgeler Mektuplar, E-postalar, Günlükler, Otobiyografiler, Anılar Çevrimiçi yorumlar
Görsel ve işitsel Belgeler= Fotoğraflar, Görüntü kayıtları, Ses kayıtları Resimler
Kurumsal ya da Kamusal Belgeler= Yazılı Belgeler Kitaplar, dergiler Okul kayıtlarıKurumsal kayıtlar Raporlar Gazeteler Bloglar istatistikler ilanlar Devlet arşivleri (Emniyet, mahkeme, sağlık, nüfus vb.)
Görsel ve işitsel Belgeler =Fotoğraflar Filmler Broşürler Afişler Reklamlar Sergiler Haritalar Şarkılar ve Şiirler Radyo ve televizyon programları
* Nitel araştırmalarda, belgeler iki türde toplanabilir. Birincisi, araştırma konusunun geçmişi ya da tarihsel süreci bulguların yorumlanmasında önemli olduğunda arşiv verileri, araştırmada belge olarak kullanılmaktadır. ikincisi ise, araştırmanın veri toplama sürecinde çekilen fotoğraflar, katılımcılarla yapılan görüntü ve ses kayıtları ya da katılımcıların çizimleri gibi araştırmacı tarafından kaydedilen veriler, araştırmada doküman olarak kullanılabilir.
Belge incelemesi süreci,
Belgelere Ulaşma: Bu aşamada, incelenecek konuya ilişkin belgelere gereksinim olup olmadığı nerelerden ve kimlerden elde edileceği hakkında bazı kararlar verilmektedir.
Belgelerin Anlaşılması ve Çözümlenmesi: Bu aşamada belgeler okunarak, verilerin sınıflandırılması ve çözümlemesi yapılmaktadır.
Veriyi Kullanma: Belgelerin bir araştırmada kullanılması belirli kurum ya da kişileri zor durumda bırakmayacak biçimde gizlilikleri korunmalıdır.
ÖLÇME ARAÇLARININ ÖZELLIKLERI
Güvenirlik
Güvenirlik, bir ölçme aracının ilgili özelliğin gerçek büyüklüğüne yakın ölçme yapabilme (hatasız ölçme) gücüdür
En çok kullanılan güvenirlik katsayısı hesaplama yöntemleri şunlardır:
*Test-Yeniden Test Güvenirliği: Bir testin ya da ölçeğin aynı grup üzerinde farklı zamanlarda iki kez uygulandığını düşünelim. iki uygulamada elde edilen puanlar arasındaki korelasyon katsayısı testin güvenirlik düzeyi olarak kabul edilmektedir.
*Paralel Formlar Güvenirliği: Aynı soruları içeren ama soruların ve yanıtların sırası farklı olan birbirine eşdeğer iki ayrı test formu geliştirilir.
*Bölünmüş Yarılar Güvenirliği: Test maddeleri görünüşte eşdeğer tesadüfi olarak iki yarıya ayrılır. Bu iki ayrı gruptan elde edilen yanıtlar arasındaki korelasyon katsayısı testin güvenirlik düzeyi olarak kabul edilmektedir.
*Puanlayıcı Güvenirliği: Bu güvenirlik türü, yanıtın belirli bir puan aralığında değerlendirilebildiği ve verilen puanın değerlendirmeyi yapan kişilere göre değiştiği durumlarda kullanılmaktadır.
*Kuder-Richardson Güvenirliği: Bu güvenirlik türü, yanıtın doğru ya da yanlış olarak kabul edildiği test türleri için uygundur. Kuder-Richardson 20 ya da 21 formüllerinden biri kullanılarak güvenirlik katsayısı hesaplanmaktadır.
* Cronbach Alfa Güvenirliği: Verilen yanıtların doğru ya da yanlış olarak değerlendirilmediği, 1-3, 1-4, 1-5, gibi puanlandığı durumlarda kullanılması uygun olan güvenirlik türüdür.
Ölçme araçlarının genel olarak güvenirliğini artırmak için aşağıda belirtilen önlemler alınabilir:
• Veri toplama aracında yer alan madde sayılarının artırılması sağlayın.
• Maddelerin anlaşılır ve yanıtlanabilir olmasına özen gösterin.
• Katılımcıların yanıtlamaya güdülenmiş olmasını sağlayın.
• Maddelerin güçlük düzeyinin katılımcıların düzeyine uygun olarak belirleyin.
• Puanlama işleminin nesnel olmasına özen gösterin.
• Soru yazımında, yönergelerde, uygulamada, puanlamada ve sonuçların kaydında dikkatsizlik sonucu ortaya çıkabilecek hataları önleyin.
Geçerlik
Geçerlik, ölçme aracı neyi ya da hangi özelliği ölçmek için geliştirilmişse, başka özellikleri karıştırmadan yalnızca o özelliği ölçebilme yeterliğidir, yani amaca hizmet etme düzeyidir.
En çok kullanılan geçerlik türleri şunlardır:
*Görünüş Geçerliği: Ölçme aracının kâğıt üzerinde ya da ekranda açık ve anlaşılır olarak algılanmasıına dayalı bir geçerlik türüdür.
*Yapı Geçerliği: Ölçme aracının, ölçülmek istenen özelliği doğru, yeterli ve dengeli ölçebilme gücüdür
*İçerik Geçerliği: Ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği ve bu özelliğin alt boyutlarını amaca uygun biçimde ölçebilmesidir.
*Kestirim Geçerliği: Ölçme aracının uygulanmasıyla elde edilen puanlarla daha sonra belirli bir anda elde edilen sonuçlara ilişkin tutarlı çıkarımlar yapabilmesidir.
Ölçme araçlarının genel olarak geçerliğini artırmak için aşağıda belirtilen önlemler alınabilir:
• Yararlı ve açık bir yönerge hazırlayın.
• Ölçme aracının biçimsel görünüşüne özen gösterin.
• Maddelerin anlaşılır ve yanıtlanabilir olmasına dikkat edin.
• Maddelerin ölçmek istediğiniz özelliği ölçmesini sağlayın.
• Maddelerinin ölçülmek istenen özelliği ne kadar temsil ettiği konusunda uzman görüşü alın.

KAYNAK: NorFuLL Paylaşım Mekanı | www.norfulpaylasim.com

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>