İLETİM DOKU

 İletim Doku

Bitkilerde madde taşınmasını gerçekleştiren dokudur. Hayvansal organizmalardaki damarların görevine benzer görev yapar. İletim doku, yüksek yapılı bitkilerin yapraklarında fotosentezle meydana getirilen organik bileşiklerle, topraktan alınan su ve suda çözünmüş inorganik maddeleri gerekli doku ve organlara taşır.
İletim doku yapı ve görev bakımından odun borusu (ksilem) ve soymuk borusu (floem) olmak üzere ikiye ayrılır. Çok yıllık bitkilerde iletim doku elemanları ikincil bölünür doku olan kambiyum tarafından meydana getirilir.
İletim doku kalın çeperli hücreleri sayesinde bitkilere desteklik görevi de sağlar.

a) Odun Boruları (Ksilem)
Topraktan kök emici tüyleriyle alınan su ve suda erimiş inorganik maddeleri bitkinin gövde, dal ve yaprak gibi organlarına taşır. Üst üste dizilmiş olan canlı hücrelerin zamanla boyları uzar, Sitoplazma ve çekirdekleri kaybolur. Daha sonra hücrelerin arasındaki enine zar ile çeperler eriyerek kaybolur ve canlılıkları sona erer. Yan çeperler kalınlaşır ve düz bir boru şeklini alır. Odun borusu hücrelerinin çapları dar, çeperleri ise kalındır. Böylece su ve inorganik maddelerin taşınması sırasında oluşabilecek basınca dayanıklı hale gelirler.
Odun borularının hücreleri ölü olduğu için madde taşınma hızına etki edemez. Odun borularındaki madde taşınması daima aşağıdan yukarıya doğru tek yönde gerçekleşir. Suyun taşınma hızı stoma açıklığının büyüklüğü, atmosfer basıncı, havanın nem oranı ve kök basıncı gibi faktörlere bağlı olarak değişir.
Odun boruları her yıl kambiyum tarafından gövdenin iç tarafına doğru oluşturulur. Oluşan ksilem halkaları yıllık yaş halkalarını meydana getirir.

b) Soymuk Boruları (Floem)
Soymuk boruları, fotosentezle meydana gelen organik bileşikleri yapraklardan bitkinin diğer doku ve organlarına taşır. Bitkilerin kök hücrelerinde üretilen azotlu ürünler de (aminoasitler) soymuk boruları tarafından yaprak ve diğer organlara taşınır. Üst üste dizilmiş canlı hücrelerden oluşmuştur. Zamanla hücrelerin boyları uzar, kofulların oluşmasıyla sitoplazma ve çekirdekleri çeperlere doğru çekilir. Hücreler arasındaki çeperlerde yer yer erimeler meydana gelir ve kalburlu bir görünüş alırlar. Bu hücrelere kalburlu hücreler denir. Hücreler canlılığını sürdürürler. Kalburlu boru hücrelerinin yanında bol sitoplazmalı büyük çekirdekli arkadaş hücreleri yer alır. Arkadaş hücreleri soymuk borusu hücrelerinin işlevlerini düzenler.
Soymuk borusu hücrelerinin çapları geniş, boyuna çeperleri fazla kalınlaşmamıştır. Kambiyum tarafından gövdenin dış bölgesine doğru oluşturulurlar. Soymuk borularında hem kökten yapraklara hem de yapraktan köklere doğru çift yönlü taşınma vardır. Soymuk borusu hücreleri canlı olduğu için taşıma işlemi difüzyon ve aktif taşıma ile gerçekleştirilir. Taşıma hızı odun borularına göre daha yavaştır.

İletim demetleri: 

Bitklerde odun ve soymuk borularına iletim demetleri denir. İletim demetlerinin gövde ve kökte dizilişi bitkinin grubuyla ilgili bilgi verebilir.

Kaynak: Fem Yayınları

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>