HAYVANLARDA SİNDİRİM

Hayvanlarda Sindirim
Süngerler ve iç parazit olarak yaşayanların dışındaki omurgasız ve omurgalı hayvanlarda fiziksel ve kimyasal sindirimin gerçekleştirildiği özelleşmiş sindirim organları vardır.

Hayvanlarda eksik sindirim sistemi ve tam sindirim sistemi olarak iki farklı sindirim sistemi görülür. Besinlerin alındığı ve sindirim sonucu oluşan artık maddelerin atıldığı tek açıklığa sahip sindirim sistemlerine eksik sindirim sistemi denir. Sölenterlerde ve yassı solucanlarda sindirim sistemi bu şekildedir. Besinlerin alındığı açıklıkla, artıkların atıldığı açıklıkları farklı olan sindirim sistemlerine ise tam sindirim sistemi denir. Vücut dışına açılan iki farklı açıklığa olan tam sindirim sistemi, yuvarlak solucanlardan itibaren omurgasız ve omurgalı bütün hayvanlarda görülür. Bu canlılarda sindirim organlarının yapı ve özellikleri kullanılan besin çeşidine ve yaşanılan ortamın özelliklerine göre birbirinden farklılık gösterebilmektedir.

A. OMURGASIZLARDA SİNDİRİM SİSTEMLERİ
1. Süngerlerde, özelleşmiş bir sindirim sistemi bulunmaz. Vücudun ortasında bulunan vücut boşluğuna küçük kanalcıklardan su ile birlikte giren mikroskobik canlılar alınır.
sungerler_suyun_gecis_yonu
       Süngerlerde Sindirim Sistemi

Bu canlılar vücut boşluğuna bakan kamçılı hücreler tarafından tutulurlar. Fagositozla hücre içine alınan besinler sindirildikten sonra oluşan artıklar, vücut boşluğunun üstünde bulunan delikten (oskulum) yine su ile beraber dışarıya atılır.
2. Sölenterlerde, ağız ve anüs görevi yapan tek açıklıklı eksik sindirim sistemi görülür. Hidra gibi sölenter grubu olan canlılarda sindirim yapıldığı vücut boşluğuna gastrovasküler boşluk denir.

Hidrada Sindirim Sistemi
         Hidrada sindirim sistemi

Bu canlılarda hem hücre dışı hem de hücre içi sindirim yapılır. Hidrada vücut açıklığının etrafında besinlerin yakalanmasını sağlayan tentakül denilen uzantılar vardır. Uzantılar sayesinde yakalanan su piresi gibi küçük hayvansal organizmalar vücut boşluğuna salgılanan enzimlerle hücre dışında kısmen sindirilir. Daha sonra endositozla hücre içine alınan besin moleküllerinin sindirimi hücre içi enzimleri ile tamamlanır. Oluşan sindirim artıkları su hareketi yardımıyla tek olan açlıktan vücut dışına atılır.

3. Yassı solucanların tenya gibi bazı türleri iç parazit olarak yaşadığı için sindirim sistemi gelişmemiştir.
Yassı solucanlardan planaryada, hidrada olduğu gibi tek açıklıklı sindirim sistemi vardır. Ancak sindirim boşluğu, hidraya göre daha çok dallanmış, sindirim ve emilimi kolaylaştırmak amacıyla geniş bir yüzeye sahiptir. Planaryada, hidrada olduğu gibi hücre dışı hücre içi sindirim beraber görülür.

4. Yuvarlak solucanlar ilk olarak ağız ve anüsten oluşan iki açıklığa sahip sindirim sistemi bulunan canlılardır. Ancak yuvarlak solucanların sindirim sisteminde özelleşmiş fazla sindirim organı bulunmaz.
Bazı yuvarlak solucan türleri de parazit olarak beslenirler.

5. Halkalı solucanlar ve daha ileri olan hayvanların sindirim sistemleri ağız ve anüs açıklarıyla farklı görevleri üstlenmiş organlardan yapılmıştır.

                                            Halkalı Solucanlar

Toprak solucanlarında ağızdan alınan besinler, kuvvetli kaslardan yapılmış olan yutağın salgılarıyla yumuşatılır. Yemek borusu ile kursağa gelen besinler burada geçici olarak depo edilir. Besinler taşlığa geldiğinde kursakta bulunan küçük taşlar gibi sert cisimlerle fiziksel olarak sindirilir. Daha sonra düz bağırsağa gelen besin parçaları salgılanan enzimlerin etkisiyle kimyasal olarak sindirilir. Oluşan besin monomerleri bağırsağı saran kılcal damarlar yardımıyla emilerek dokulara taşınır. Sindirim artıkları da anüsten vücut dışına atılır.

Toprak solucanında Sindirim Sistemi
                         Toprak solucanında sindirim sistemi

6. Yumuşakçalardan sakyıbgızda, besinlerin ağızda fiziksel sindiriminin yapıldığı radula denilen dişli dil bulunur.
7. Eklembacaklılarda besini yakalama, tutma, parçalama ve öğütme işinde kullanılan farklı ağız yapıları vardır. Böceklerde ağız yapıları beslenme özelliğine göre delici ve emici gibi farklı şekillerde özelleşmiştir. Böceklerin ağız kenarlarında bulunan tükürük bezleri, kimyasal sindirim için enzim salgıları üretir.

B. OMURGALI HAYVANLARDA SİNDİRİM SİSTEMİ
Omurgalı hayvanların sindirim organları omurgasızlara göre daha fazla farklılık gösterir. Omurgalılar, kullandıkları besin çeşidine göre otçullar (herbivor), etçiller (karnivor) ve otçul-etçiller (omnivor) olmak üzere üç grupta incelenirler. Bu canlılarda kullanılan besinin sindirimine uygun olarak ağız, dil, diş, mide ve bağırsak yapılarında farklılık görülür.
Memelilerin sindirim sistemlerinin son kısmı üreme ve boşaltım sisteminden ayrı olarak vücut dışına açılır. Diğer omurgalılarda ise sindirim kanalının son kısmı üreme ve boşaltım kanalları ile birleşir ve tek açıklık olarak vücut dışına açılır. Memeliler hariç diğer omurgalılarda üreme hücreleri, boşaltım maddeleri ve sindirim artıklarının vücut dışına atıldığı tek açıklığa kloak adı verilir.

1.Kuşlarda Sindirim Sistemi
Kuşların sindirim sistemini oluşturan organlar sırasıyla şu şekildedir;

Kuşlarda Sindirim Sistemi

Kuşlarda ağız, keratinden oluşan gaga şeklinde farklılaşmıştır. Gaga ile yakalanan ve tutulan besinler hiçbir sindirime uğratılmadan yutak ve yemek borusundan kursağa iletilir. Kursakta ıslatılan ve biriktirilen besinler, belirli aralıklarla yine yemek borusu ile bezli mideye aktarılır. Bezli midede, mide özsuları ile yumuşatılan besinler, taşlığa gönderilir. Kuvvetli kas yapısına sahip olan taşlıkta, besinler taş parçaları gibi sert cisimlerin etkisiyle fiziksel sindirime uğratılır. İnce bağırsağa ulaşan besinler pankreas ve karaciğerin salgılarıyla kimyasal olarak sindirilir.

kuslarda_sindirim_sistemi
                  Kuşlarda sindirim sistemi

Ayrıca körbağırsakta bazı bakterilerin yardımıyla selülozun da sindirimi gerçekleştirilir. Meydana gelen besin monomerleri ince bağırsaktan kılcal damarlara emilerek kana geçer. Sindirim sonucu oluşan artıklar ise kalınbağırsağa geçer. Kalınbağırsakta suyun son emilimi de yapıldıktan sonra sindirim artıkları kloaktan vücut dışına atılır.

2. Memelilerde Sindirim Sistemi
Memelilerde, kullanılan besin çeşidine göre sindirim organlarında bazı farklılıklar görülür. Etçil memelilerde kesici olan ön dişler, otçul memelilerde ise öğütücü olan azı dişler daha iyi gelişmiştir. Otçulların sindirim kanalı etçillere göre daha uzundur. Geviş getirmeyen otçul memelilerin mideleri tek bölmeli olmasına rağmen geviş getiren otçulların mideleri dört bölmelidir. Bu bölmeler yemek borusundan sonra sırasıyla işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden olarak isimlendirilir.

Geviş getiren memelilerde ağızdan alınan besinler, az çiğnenmiş olarak önce işkembe ve börkenekte geçici olarak depolanır. Bu bölümlerde simbiyotik yaşayan bazı bir hücreli mikroorganizmaların salgıladığı enzimlerle kısmen selülozun sindirimi gerçekleştirilir. Daha sonra ağıza geri getirilen besinler, dişler yardımıyla fiziksel sindirime uğrar. Geviş getirme denilen bu olayın sonucunda ikinci kez yutulan besinler doğrudan kırkbayır ve şirdene iletilerek kimyasal olarak sindirilir. Buradan ince bağırsağa geçen besinler daha sonra kana emilerek hücrelere taşınır.

Otçullarda, bağırsakların etçillere göre daha uzun olması ve geviş getirenlerde midenin dört bölmeli olması bitkisel besinlerdeki selülozun sindirimi ile ilgili özelliklerdir.

KAYNAK: Fem Yayınları Konu Anlatım Ders Kitabı (Syf:161, 162, 163, 164)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>