FİİLLER (EYLEMLER)

Fiiller (Eylemler)

Bir oluşu, kılışı, işi, hareketi ya da durumu kişi ve zamana bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. Fiiller kök ve gövdelerine ”-mek, -mak” mastar eki alırlar. Örneğin ”sararmak” bir oluşu, ”düzeltmek” bir kılışı, ”yazmak” bir işi, ”yürümek” bir hareketi, ”yatmak” da bir durumu anlatır.

Her fiilin bir eylem adı, bir zaman anlamı, bir de kişi anlamı vardır:
yap – tı – k
    ↓     ↓    ↓
  İş zaman kişi

A. FİİLLERDE EDİM:
Fiillerin iş, oluş, kılıştan ibaret olan tmeel anlamlarının genel adına ”edim” diyoruz. Yansıttıkları anlam bakımından fiilleri üçe ayırabiliriz.

1. Kılış Fiilleri:
Öznenin yaptığı hareketi ya da bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği işi bildiren eylemlerdir. Kılış eylemlerinde işin ya da hareketin öznenin etkisiyle gerçekleştirdiği anlamı vardır. Bu tür eylemlerin çoğu nesne alabilir: Döşemek, düzenlemek, kaplamak, taşımak… gibi.

2. Durum Fiilleri:
Öznenin içinde bulunduğu koşulu bildirirler. Bu tür eylemlerde öznenin bir durumdan ayrılma, farklı bir duruma girme anlamı vardır: Oturmak, susmak, üzülmek, uyumak, bayılmak… gibi.

3. Oluş Fiilleri:
Bir nitelik değişikliği bildiren eylemlerdir. Bu tür eylemler, öznenin nasıl bir değişmeye uğradığını anlatmaya yararlar: Kararmak, uzamak, solmak, bayatlamak, doymak… gibi.

B. FİİLLERDE ZAMAN:
Fiiller bir yargıyı iletirken, oluşun, durumun, işin, hareketin ya da kılışın gerçekleştiği zamanı da bildirirler. Zaman bu yüzden fiil çekiminde temel kavramdır. Dilde üç ana zaman vardır:

1. Geçmiş Zaman:
İş önce, anlatış sonra yapılmıştır:
Aldığımız işi dün bitirdik.
Hasan, dün beni aramış.

2. Şimdiki Zaman:
İş ile anlatışın birlikte yapıldığını bildirir:
Bozulan musluğu onarıyorum.
Verdiğin kitabı okuyorum.

3. Gelecek Zaman:
İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir. Yani anlatım önce, iş sonradır:
Merak etmeyin sizinle ilgileneceğim.
  Çocuğun durumunu araştıracaklar.
Geçmiş zamanda → Yapılmış olan iş
     Şimdiki zamanda → Yapılmakta olan iş
Gelecek zamanda → Yapılacak olan iş bildirilir.

UYARI:
Bazı fiiller, tek başlarına iken de ”başlama, devam etme, sona erme” anlamlarından birini taşırlar:
⇒ Yapılanın başladığını belirtir : ”başlamak”, ”oynamak”…
İşin sürdüğünü belirtir: ”oturmak”, ”kaynamak”…
⇒ 
İşin bittiğini, sonuçlandığını belirtir: ”kazanmak”, ”ölmek”, ”doğmak”, ”geçmek”…

FİİLLERDE KİŞİ:
Eylemin kim tarafından yapıldığını belirtir. Fiilde kişi, fiili kök ve gövdelerine gelen çatı, kip ve zaman eklerinden sonra kişi ekleri getirilerek sağlanır. Eyleme ”kim” sorusu yöneltildiğinde alınan cevap eylemin kişisidir. Eylemlerin kişileri tekil olabileceği gibi çoğul da olabilir:

1.   I. Kişi: Sözü söyleyendir: Yazdım, gidelim, yaptık… gibi.
2.  II. Kişi: Söz söylenendir: Yapacaksın, alışacaksınız, biraz dinleyin… gibi.
3. III. Kişi: Kendisinden söz edilen, anılan, hakkında söz söylenendir: Geldi, geldiler… gibi.

UYARI:

Üçüncü tekil kişinin şahıs eki yoktur.

Kaynak: Final Yayınları Konu Anlatımlı Üniversiteye Hazırlık ÖSS Kitabı (Syf:139,140 )

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>