DEVLET BÜTÇESİ ÖZELLİKLERİ VE İŞLEVLERİ 1.ÜNİTE ÖZETİ

DEVLET BÜTÇESİ
DEVLET BÜTÇESİ ÖZELLİKLERİ VE İŞLEVLERİ 5.ÜNİTE ÖZETİ

BÜTÇE: Kamu kesiminin ürettiği hizmetlerin finansman aracıdır. Bütçe kelimesi 1962 anayasasından başlayarak kullanılmaya başlanmıştır.
OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BÜTÇE SÖZCÜĞÜ OLARAK KULLANILAN KAVRAMLAR
-Muvazene Defteri
-Muvazene-i Umumiye
-Muvazene-i Maliye
BÜTÇE KAVRAMI: Devletin gelir ve gider belgeleri, yürütmenin kurduğu mali kaynaklarla bu kaynakların kullanılma gereksinimleri kapsamaktadır. Bütçe kavramı ilk gelişiminde Siyasi ve Hukuki niteliği ağır basmaktadır.
BÜTÇENİN SİYASİ İŞLEVİ: Bütçenin hükümet tarafından hazırlanması parlamento tarafından onaylanması siyasi işlevini ifade eder. Bütçenin siyasi işlevi sadece demokratik ülkelerde geçerlidir.
-Hükümetlerin baskı ve çıkar gruplarının taleplerinde etkilenmeleri bütçenin siyasi işlevidir.
-Devlet bütçesinin siyasi olarak beklenen görev halkın istekleriyle uyumlu ve halkın ihityaçlarını karşılayan bir araç olmasıdır.
HUKUKİ İŞLEVİ: Bütçe sürecinin belirli bir yasal çerçevede yapılması bütçenin hukuki işlevi ile ilgilidir.
EKONOMİK İŞLEVİ: Bütçenin var olan sınırlı kaynaklarla toplumların gereksinimlerini karşılayıp ekonomik istikrasızlıklarını gidermeye çalışması ekonomik işlevidir.
NOT: Bütçeler genellikle bir dönem için yapılır. Genellikle bir yıllıktır. Devlet bütçelerinin temel özelliklerinden biride gelir ve gider tahminlerini göstermesidir.
İNGİLTEREDE BÜTÇE SÖZCÜĞÜ: İngiltere’de hazine bakanının bütçeyi parlamentoya sunulmak için taşıdığı evrakların yer aldığı çantayı ifade eden Para Çantası kavramı olarak kullanılmıştır.
BÜTÇENİN KLASİK TANIMI: Kamu kurum ve kuruluşlarını ve kuruluşlarının belirli bir dönem için gelir ve giderlerini tahmin eden bunların uygulamasına önceden izin veren hukuki bir dökümanıdır. Klasik iktisadi düşünce gereği devlet hizmetlerinin finansmanı vergileri ile sağlanır.
ÇAĞDAŞ BÜTÇE TANIMI: Bütçelerin kaynakları etkin tahsis eden gelir dağılımında adaleti ve ekonomik istikrarı sağlayan bir araçtır.
PAUL LEROY-BEAULİEU YA GÖRE BÜTÇE: Belirli bir dönemde toplanacak gelirler ile yapılacak giderlerin tahmini ve karşılaştırmalı cetveli olduğu kadar yetkili organlar tarafından bu giderlerin yapılması ve toplanması için izin veren kanundur.
EDGAR ALLİXS GÖRE BÜTÇE: Gelirlerin toplanmasına giderlerin yapılmasına izin veren tasarruftur.
RENE STOUM GÖRE BÜTÇE: Gelir ve giderlerin önceden verilmiş iznini kapsayan bir tasarruftur.
GÜLAY COŞKUN’A GÖRE BÜTÇE: En geniş ulusal amaçlara hizmet etmek gayesi ile kaynakların kamu ve özel sektöre dağılımını yapan devletin harcamalarını ve gelirlerini aksettiren bir ekonomik belgedir.
1927 TARİHLİ 1059 SAYILI MUHASEBE-İ UMUMİYE KANUNA GÖRE: Devlet daire ve kuruluşlarının bir yıllık gelir ve giderlerinin tahminlerini gösteren ve bunların uygulamasına izin veren kanuna bütçe denir.
 5018 SAYILI KAMU MAİL YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNA GÖRE BÜTÇE:Belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerin tahminleri gösteren ve bunların uygulamasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konan belgedir.
MALİ  İŞLEV: Bütçenin en eski ve en olağan işlevlerinden biridir. Devlet hizmetlerinin gerektirdiği maliyetleri ve bunların finansmanı zorunlu kılmaktadır. Gelir ve giderler arasında denge kurulmasını zorunlu kılmaktadır.
KAMU FİNANSMAN ARAÇLARI
-Vergiler
-Vergi dışı gelirler
-Borçlanma
DÜNYA TARİHİNDE İLK BÜTÇELERİN YAPILMA NEDENİ
-Devletin hangi hizmetleri yapacağını ve bu hizmetleri halkın katkısının ne olacağını belirlemek arzusudur.
-Bütçelerin ortaya çıkışının temel nedeni SİYASALDIR.
NOT: Siyasi rejimlerin en yaygını olan DEMOKRASİLERİN gelişmesinde bütçelerin etkisi çok fazladır.
MALİ HUKUK: Gelir toplanması gider yapılması gibi bütçe uygulanmasıyla ilgili denetimi yapar.
MALİ HUKUK KONULARI
-Gelir ve gider yasaları
-Bütçe yasaları
-Sayıştay yasaları
-Kesin hesap kanunları
-Vergileme yasaları
-Borçlanma yasaları
-Dış ülkelere yapılan mali aşamalardır.
HUKUKİ İŞLEVİ: Bütçe uygulamasında kamu ile vatandaşlar arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları hukuki çerçevede çözmek hukuki işlevdir. Bütçenin hukuksal niteliği konuda biçimsel düşünenlere göre bütçeler yasa niteliği taşır.
İDARİ TASARRUF NİTELİĞİ: Bütçelerde sürekli , düzenleyici , cezalandırıcı,nitelikte hükümler bulunmadığını savunanlara göre bütçeler içerik açısından şartlı tasarruf veya idari tasarruf niteliği taşır.
BÜTÇENİN KARMA NİTELİĞİ: Bütçenin hukuksal niteliği konusun da iki farklı görüş arasında yer alanlara göre bütçeler karma nitelik taşır.
BÜTÇENİN KLASİK GÖREVLERİ:
-Siyasi işlev
-Hukuki işlev
-Denetim işlevi
-Mali işlevi
BÜTÇENİN ÇAĞDAŞ GÖREVLERİ
-Kaynak tahsisinde etkinlik
-Ekonomik istikrar
-Gelir dağılımında adalet
SİYASİ DENETİM: Parlamentonun hükümete vermiş olduğu uygulama izninin mali yıl sonunda denetlenmek istemesine siyasi denetim denir.
İDARİ DENETİM: İdarenin kendi kendini denetlemesine idari denetim denir.
ETKİNLİK DENETİMİ: En az kaynakla en fazla sosyal faydayı sağlayacak uygulamasının yapılmasına etkinlik denetimi denir.
BİÇİMSEL DENETİM:Bütçe işlemlerinin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine yasallık mevzuat veya biçimsel denetim denir.
ÇAĞDAŞ İŞLEVİ:
-Devlet bütçelerinde günümüzde kaynakları daha etkin tahsis etmek
-Gelir dağılımında adalete sağlamak
-Gelir dağılımında istikrarı sağlamak
-Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanmak gibi yeni işlevleri üzerine alması bütçenin çağdaş işlevlerini ifade eder.
KAYNAKLARIN TAHSİSİ İŞLEVİ: Bu işlev kamu kesimi ve özel kesim arasında kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanmasını amaçlar. Yarı kamusal mal ve hizmetlerin üretilmesinde özel sektörü tamamlayıcı rol oynar.
NOT: Piyasa ekonomilerinin tam rekabetçi çalışmaması ve tekelleşme eğilimin yüksek olması kaynak tahsisinde etkinliği bozar.
NOT: Günümüzde devletlerin zenginlerden daha çok alıp geniş halk kesimlerine hizmet götürmesi MODERN ROBİN HOOD olarak adlandırılır.
GELİR AĞILIMI TÜRLERİ
-Bireysel gelir dağılımı
-Sektörel gelir dağılımı
-Bölgesel gelir dağılımı
EKONOMİK İSTİKRAR:
-Ekonomide zamana zaman yaşanan depresyonist baskılar enflasyonist etkiler nedeni ile oluşan ekonomik sorunların çözümlenmesi ekonomik istikrar işlevidir.
-Enflasyon, deflasyon, cari açıkların kapatılması gibi ekonomik mücadelenin sağlanması
ADİL GELİR DAĞILIMI İŞLEVİ: Gelir dağılımı düzeltme adil gelir dağılımı işlevidir.
NOT: Devlet bütçesi belirli bir süre için yapılır, tahminidir ve uygulamaya önceden izin veren bir belgedir. Ancak devlet mallarını kapsamaz.
SİYASİ İŞLEV: Hükümetlerini bireylerin taleplerini bütçe yoluyla üstlenmesi siyasi işlevdir. Bütçenin reddedilmesi sonucu hükümetin güvenoyu almaması siyasi işlevi ile ilgilidir.
MALİ İŞLEV: Harcamalar ve gelirler arasında bir denge oluşturmayı çalışması bütçenin mali işlevidir.

KAYNAK: NorFuLL Paylaşım Mekanı|www.norfulpaylasim.com

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>