DEVLET BÜTÇE İLKELERİ 2. ÜNİTE ÖZETİ

DEVLET BÜTÇESİ
DEVLET BÜTÇE İLKELERİ 2. ÜNİTE ÖZETİ

KLASİK BÜTÇE İLKELERİ:
-Genellik ilkesi NOT: Klasik bütçe ilkeleri F.NEUMARK geliştirmiştir.
-Teklik ilkesi
-Yıllık olma ilkesi
-Önceden izin alma ilkesi
-Anlaşılır olma ilkesi
-Samimiyet ilkesi
-Doğruluk ilkesi
-Denklik ilkesi
STATİK BÜTÇE İLKELERİ: Bütçenin kapsamını ve şeklini ortaya koyan ilkelere denir.
Statik bütçe ilkeleri 2 ye ayrılır;
1- Maddi ilkeler: Doğrudan bütçenin kapsamını ilgilendiren ‘’genellik ilkesi’’ maddi ilkedir.
2- Şekli ilkeler: Bütçe belgelerinin şekli ile ilgili ilkelere ‘’şekli ilkeler’’ denir. Birlik ve açıklık ilkesi şekli ilkelere örnektir.
DİNAMİK İLKELER: Bütçenin hazırlanması onaylanması ve uygulanmasını ortaya koyan ilkelerdir. Açıklık ilkesi dinamik bütçe ilkelerinden bir tanesidir.
ÇAĞDAŞ BÜTÇE İLKELERİ; Toplama ilkesi ve yeknesaklık ilkesidir.
TOPLAMA İLKESİ: Devletin bütün gelir ve giderlerinin bir araya getirilmesine toplama ilkesi denir.
YEKNESAKLIK İLKESİ: Bütçenin ana ilkelerinin uygulanmasını sağlayarak açıklık ve düzenin sağlanmasını amaçlayan ilkeye yeknesaklık ilkesi denir.
NOT: Bütçenin temel ilkeleri özellikle 19. yy’ da sonra getirilmiştir.
GENELLİK İLKESİNİN UYGULANMASI ÜÇ YÖNTEMLE UYGULANIR.
1-Bütün gelir ve giderlerin bütçede gösterilmesi: Devlet maliyesinin tek bir varlık olarak ele alınmasını gerektiren yöntemdir.
2-Gayrisafi hasılat yöntemi; Memurlara verilen maaşlardan kaynakta vergi sabotajı yapıldığı halde maaşların brüt tutarlarıyla gider yazılması gayrisafi yöntemin koşuludur. Gayrisafi yöntemin koşulu kuruluşların harcamalarını artırmamalarını önlemektir.
3-Ademi tahsis yöntemi: Gelirler giderlere tahsis edilemez.Tek hazinenin olması esasını kabul eder.
Genellilik ilkesi; Tüm kamu gelirlerinin ortak havuzda toplanması ve tüm harcamaların bu havuzdan yapılmasını ifade eder.
Genellilik ilkesine göre; gelir ve giderler gayri safi(brüt)olmalıdır. Gelir ve gider birbirinden mahsup edilmeksizin ayrı ayrı gösterilmelidir.
Genellilik ilkesine göre; kuruluşlar bütçe ödeneklerine kendi faaliyetlerinden elde ettikleri geliri ekleyip harcamalarını çoğaltamazlar.
Genellilik ilkesine göre; giderler gayrisafi olmalıdır. Türk bütçe sisteminde Genellilik ilkesinin üç istinası şunlardır;
1-Bütçe dışı fonlar
2-Koşullu bağış ve yardımlar
3-Belirli hizmetlere tahsis edilen borçlanma gelirleri
BİRLİK(TEKLİK)İLKESİ: Bütün gelir ve giderlerin tek bir bütçe içinde toplanması gerektiğini ifade eder. Hizmet programları ve ödenekler konusunda kesin bilgi ve devletin sağlayacak olan teklik ilkesidir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre; Genel yönetim bütçesi kavramı ile birlik ilkesi tahsisi edilmeye çalışılmıştır.
BÜTÇENİN YILLIK OLMA ETKİSİ; Gelir ve gider tahminlerinde doğruluk derecesini arttırmak ve denetimi daha doğru ve verimli yapmak amacından kaynaklanır.Nedeni ise iklim hasat zamanı ve doğal olayların akış gibi nedenleridir.
ÖNCEDEN İZİN ALMA İLKESİ; Belirli bir döneme ait harcama yapma ve gelir toplama yetkisinin yasama organınca o mali yıl başlamadan önce bit bütçe yasası ile yürütme organına verilmesini gerektiren önceden izin alma ilkesidir. Önceden izin alma ilkesi; en fazla bütçede yer alan miktar kadar harcamanın yapılmasına olanak sağlamaktadır. Önceden izin alma ilkesi; Borçlanmaya gidebilme konusunda da yürütme organına sınırlama getirir.
ALENİLİK İLKESİ: Bütçe ile ilgili tüm bilgilerin kamuoyunun kullanımına ve bilgisine hiçbir kısıtlama olmaksızın sunulmasını gerektiren bütçe ilkesidir.
NOT: Askeri istihbarat ve Mit bütçeleri alenilik ilkesisin istisnalarıdır.
ANLAŞILIR OLMA İLKESİ; Bütçenin herkes tarafından kolayca anlaşılır bir belge olarak düzenlenmesini ifade eder.
SAMİMİYET İLKESİ; Bütçe gelir ve giderlerinin gerçeğe en yakın tahmin edilmesini ifade eder. Maliye Bakanlığınca bütçe tahminlerinin gerçeği ve doğruyu yansıtacak şekilde hazırlanması samimiyet ilkesini ifade eder.
DOĞRULUK İLKESİ; Bütçede yer alan gelir ve gider tahminlerinin ülkenin ekonomik koĢullarına uygun olması doğruluk ilkesini ifade eder.
BÖLÜM ONAYI İLKESİ; Program ödenek miktarının yasama organı tarafından kabul edilmesine ve değiştirilmesinin de ancak yasama organı tarafından yapılmasına olanak sağlayan bütçe ilkesidir. Bütçe tasarısı parlamentoda programlar (bölümler ) itibariyle onaylanır.
SINIRLI YETKİ İLKESİ: Bütçe kanununa bütçe dışı hüküm konulamaz.
NOT: Bütçe kanuna bütçe dışı hüküm konulamaması 1981 anayasasının 161. Maddesinde yer alır.
TASARRUF İLKESİ; Bütçeden ödenek olarak ayrılan paradan en yüksek çıktının sağlanması amacıyla kamu harcaması yapılmalıdır.Tasarruf ilkesi harcamalar yapılırken ödeneklerle kamu hizmeti arasında bağlantı kuran ilkedir. BÜTÇENİN DENKLİĞİ İLKESİ: Samimiyet ve doğruluk ilkeleri ile bütünleşir.
KLASİK BÜTÇE KURAMI: Kamu harcamaların finanse etmekte borçlanmaya başvurması kabul edilmemektedir. Bu yaklaşımda bütçe denkliği asıl amaçtır.
NOT: Borçlanmayı kabul etmeyen bütçe kuramı Klasik bütçe kuramıdır.
DEVRİ BÜTÇE KURAMI: Ekonominin refah döneminde sağlanacak bütçe fazlalarını ekonomik duraklama döneminde ortaya çıkacak bütçe açıklarını finanse etmek kullanılır. Devri bütçe bütçe denkliğinin bir yılık değil belirli dönemlere göre ayarlanması gerektiğini ifade eder.
NOT: Devri bütçe kuramını A. HARVEY HANSEN geliştirmiştir.
TELAFİ EDİCİ BÜTÇE KURAMI; W.H BEVERDGE geliştirmiştir. Telafi edici bütçe kuramı devletin ekonomiye müdahalesini gerekli görmektedir. Telafi edici bütçe kuramına göre; Devlet ekonomiyi tam istihdam seviyesine getirebilmek için özel sektördeki dengesizlikleri giderip kamu harcamaları ile ekonomik genişleme sağlanacaktır.
MALİ SAYDAMLIK: Her türlü kamu kaynağının sağlanması ve kullanımında denetimin sağlanması amacıyla kamuoyuna zamanında bilgilendirilmesini ifade eder.
IMF
İYİ UYGULAMALAR TÜZÜĞÜ DESTEKLENMESİNE İSTEDİĞİ DÖRT TEMEL İLKE
1-Rollerin ve sorumlulukların açık olması
2-Bilginin kamuoyuna olması
3-Bütçe hazırlama ve uygulama raporlama süreçlerinin olması
4-Denetim ve istatistiki veri yayınlanmasının bağımsız olması
HESAP VERİLEBİRLİK: Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yeterli olanların hesap vermek zorunda olmalarına denir.
NOT:
-5018 Sayılı Kamu Mali Y: ve K. Kanununa göre bütçeler MALİYE BAKANLIĞI tarafından hazırlanır ve uygulanır.
-5018 Sayılı Kamu M.K.K. Göre bütçeler stratejik planlar dikkate alınarak izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte görüşülür.
-5018 sayılı K.M.Y.K. Göre bütçe maddeleri 13. Madde yer alır.

KAYNAK: NorFuLL Paylaşım Mekanı|www.norfulpaylasim.com

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>