ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ

Çevresel Sinir Sistemi
Beyin ve omurilik dışında bulunan, vücut organları ile merkezi sinir sistemi arasındaki ilişkiyi sağlayan sinirlere çevresel sinir sistemi denir. Çevresel sinir sistemi duyu ve motor sinirlerle ganglionlardan meydana gelmiştir. Ganglionlar, merkezi sinir sisteminin dışında bulunan sinir hücrelerinin gövdelerinden oluşmuş sinir düğümleridir. Çevresel sinirler, beyinden çıkan 12 çift sinir ve omurilikten çıkan 31 çift sinirden oluşur. Beyinden çıkan sinirler hem duyu hem motor veya sadece duyu sinirlerinden oluşabilir. Beyinden çıkan en önemli motor sinir 10. sinir olan vagus siniridir. Bu sinir akciğerlere, kalbe, pankreasa, mideye ve bağırsaklara uzanır. Vagus siniri, otonom olarak çalışır ve iç organların çalışmasını düzenler.
Omurilikten çıkan sinirler duyu ve motor sinirlerdir. Duyu sinirleri omuriliğe arka boynuzdan (dorsal kök) girer, motor sinirler ise ön boynuzdan (ventral kök) çıkar. Duyu sinirleri zarar görürse vücut duyu alma özelliğini kaybeder ve hiç bir acı hissetmediği için refleks hareketleri gerçekleşmez. Motor sinirler zarar görürse felç hali görülür. Ancak bu durumda duyu sinirleri sağlam olduğu için acı gibi duyular hissedilir. Omurilik sinirlerinin uzunluğu, gittiği organın uzaklığına ve büyüklüğüne bağlı olarak değişir. İnsandaki en uzun omurilik siniri omurilikten bacaklara giden siyatik sinirlerdir.
Çevresel sinir sistemi görev ve işleyiş bakımından somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olmak üzere iki kısımda incelenir.

a) Somatik Sinir Sistemi
Duyu motor sinirlerinden oluşmuştur. Somatik sinir sistemine ait nöronların aksonları miyelinlidir. BU sinirlerin hücre gövdeleri merkezi sinir sisteminde bulunur. Aksonları ise iskelet kaslarına gider. İsteğimizle yaptığımız davranışlarımızı kontrol eder. Örneğin koşma, şarkı söyleme, resim yapma, yazı yazma gibi olaylar uç beynin kontrolünde somatik sinirlerle sağlanır.

b) Otonom Sinir Sİstemi
Sadece miyelinsiz motor nöronlardan oluşur. İstediğimiz dışında çalışan bütün iç organlarımızın çalışmasını denetler. Örneğin, mide, bağırsaklar, karaciğer, pankreas, kalp, akciğerler ve böbrekler gibi iç organların çalışması otonom sinir sistemi ile denetlenir.
Otonom sinirler omurilik, omurilik soğanı ve hipotalamusta bulunan merkezlerden kontrol edilir. Vücudun değişik bölgelerinden gelen uyartılar. duyu nöronları ile omurilik, omurilik soğanı ve hipotalamusa getirilir. Bu merkezler ise iç organların faaliyetlerini düzenleyen uygun cevaplar yollar.
Otonom sinir sistemi, sempatik ve parasempatik sinir sistemi olmak üzere ikiye ayrılır. Her iç organa biri sempatik, diğeri parasempatik sinir olmak üzere bir çift bağlanır. Genellikle sempatik sinirler, insanın zor durumda kaldığı zamanlarda etkilidir. Sempatik be parasempatik sinirler birbirine zıt çalışırlar Sempatik sinirler organların çalışmasını hızlandırırken parasempatik sinirler yavaşlatıcı etkide bulunur. Bu sayede homeostasi (iç denge) sağlanır. Sindirim sisteminde sempatik sinirler yavaşlatıcı, parasempatik sinirler ise hızlandırıcı etki gösterir.

KAYNAK: Fem Yayınları

One thought on “ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>