CANLI GRUPLARINDA SİNİRSEL DENETİM

CANLI GRUPLARINDA SİNİRSEL DENETİM

A. BİR HÜCRELİLERDE SİNİRSEL DENETİM
Bir hücreli canlılarda sinir sistemi yoktur. Bakteri gibi prokaryot bir hücrelilerde denetim hücre zarı üzerinde bulunan reseptör proteinlerle (almaçlarla) sağlanır. Özellikle kimyasal maddeler, bu reseptörlerle algılanır ve oluşan uyartı kamçı ya da sillere iletilerek canlının tepki vermesi sağlanır.
Amip, öglena ve terliksi hayvan gibi ökaryot bir hücrelilerde sinirsel denetim, sitoplazmalarında bulunan protein yapıdaki sinir telcikleriyle gerçekleştirilir. Amipte sinir telcikleri besine yaklaşma ve iğne ucundan kaçma gibi basit tepkilerin oluşmasına yardımcı olur. Çevreden gelen uyarılar bu telciklerle değerlendirilir ve hücrenin her tarafına iletilir.

B. OMURGASIZ HAYVANLARDA SİNİR SİSTEMİ
Süngerler hariç omurgasızlar ve omurgalı hayvanların tamamında sinir sistemi bulunur. Sinir sistemlerinin yapısı hayvan gruplarına göre fakrlılık gösterir.

1. Süngerlerde
sinir hücreleri bulunmaz. Uyarının alınması ve iletilmesi kimyasal yolla gerçekleştirilir. Kimyasal maddeler hücreden hücreye geçerek uyartıyı iletir. Bu nedenle süngerlerde tepki oluşumu çok yavaştır.

2. Sölenterlerden
hidrada sinir hücrelerinden oluşmuş ağ sinir sistemi (diffus sinir sistemi) bulunur. Bu canlılarda sinir hücreleri vücudu bir ağ gibi sarar.
Hidrada sinir hücreleri, aralarında sinaps yapmadan birbirine temas ederler. Çevreden gelen herhangi bir uyarıyı, merkezi bir değerlendirmeye tabi tutulmadan bütün vücuda gönderilir ve bütün yüzeyle tepki olarak oluşturulur. Uyarılar sinir ağı boyunca azalarak iletilir. Bu canlılarda merkezi sinir sistemi bulunmaz.

3. Deniz anasındaki
sinir sistemine radyal(ışınsal) sinir sistemi denir.

4.
Yassı solucanlardaki (planarya) sinir sistemine ip merdiven sinir sistemi denir. En basit merkezi sinir sistemi bu canlılarda bulunur. Planaryanın baş bölgesinde sinir hücreleri bir araya gelerek ganglion denilen sinir düğümünü oluşturur. Ganglion omurgalılardaki beynin görevini gerçekleştirir. Baş bölgesindeki ganglionlarla bağlantılı olan sinir hücreleri karın bölgesinde ip merdiveni şeklinde uzantılar oluşturarak vücudu kontrol eder.
Merkezi sinir sistemine sahip olan canlıalrda öğrenme olayı görülür. Planaryada öğrenme olayı yapılan bir deneyle ispatlanmıştır. Planaryanın ışığa karşı tepkisi uzama, elektrik şokuna karşı olan tepkisi ise başını döndürme veya kasılma şeklindedir. Bir planaryaya önce ışık tutulmuş, bir kaç saniye sonra da elektrik şoku uygulanmıştır. Her ışıktan sonra elektrik şoku verme işlemi yüz defa tekrarlanmıştır. Bundan sonra planaryaya ışıktan sonra elektrik şoku verilmediği halde ışığa karşı kasılma şeklinde tepkime vermiştir.
Bu yolla öğrenme olayı gerçekleşen bir planaryada, ışık verildiğinde 25 deneyin 23 ünde kasılma tepkisi vermiştir. Bu durum zaman zaman tekrarlandığında planaryanın öğrendiğini unuttuğu gözlenmiştir.

5. Halkalı solucanlar ve eklembacaklılar gibi omurgasızlardaki sinir sistemi yassı solucanlardaki gibi ip merdivenine benzer bi yapı gösterir. İp merdiveninde enine bağlantı gösteren yerlerde sinir düğümleri oluşmuştur.

KAYNAK: Fem Yayınları

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>