BEYNİN KISIMLARI

BEYNİN KISIMLARI
Ön Beyin
 Uç beyin ve ara beyin olmak üzere iki kısımdan oluşur. İnsan beyninin en büyük ve göze çarpan kısmıdır.

Uç Beyin
Beynin diğer kısımlarını üstten kapatan bölümüdür. Uç beyin önden arkaya doğru uzunlamasına bir yarıkla birbirinden ayrılan iki yarım küreden meydana gelmiştir. Yarım küreler üstten nasırlı cisim, alttan beyin üçgeni denilen bağlarla birbirine bağlanmıştır. Bu bağlar sinir aksonlarından oluşan yapılardır.
Ön beyinden enine geçen bir kesit alındığında, dış kısımda boz madde, iç kısımda ak madde bulunduğu görülür. Boz maddeden oluşan kısma korteks (beyin kabuğu) adı verilir. Boz madde nöronların gövdelerinden, ak madde ise miyelinli akson demetlerinden meydana gelmiştir. Beyin yarım kürelerinin ak maddesi içinde boz maddeden yapılmış kütleler bulunur. Bu yapılar beyin kabuğuna giren ve çıkan impulsların iletimini yapar.
Beyin yarım kürelerinin kabuk kısmı ak madde içine doğru çok sayıda girinti ve çıkıntı yaparak kıvrımlar meydana getirmiştir. Bu girinti ve çıkıntılar insanda diğer canlılardan daha fazladır. Bu girinti ve çıkıntılar beynin dar hacmini, yüzey olarak artırarak yaklaşık 2.000 cm² lik bir alan meydana getirir. Girintilerin bazıları derin olup diğerlerinden ayırt edilebilir. Bunlardan en önemli olanı beyin yarım kürelerinin yanlarında önden arkaya doğru uzanan Rolando yarığı denilen girintidir. Beyin kabuğunun farklı bölgelerine elektrik şoku uygulanarak bu bölgelerin idare ettiği faaliyetler aydınlatılmıştır.
Beyin kabuğu hafıza, öğrenme, değerlendirme, hayal kurma, bilinçli düşünme, konuşma, yazma, çağrışım ve istemli hareket gibi olayları denetler. Duyu organlarının kontrol merkezi de burasıdır.
Beyinde meydana gelen olaylar çok karmaşık olduğu için bütün yönleriyle aydınlatılamamıştır. Beyinde bulunan 10 milyar kadar hücrenin kurduğu bağlantılarla 2.10.000.000.000 adet bilgiyi işlemek mümkündür. Bu kadar geniş kapasiteye sahip olan bir organın bütün yönleriyle aydınlatılabilmesi de oldukça zordur.

Ara Beyin
Ön beynin talamus, hipotalamus ve hipofiz bezinin arka bölgesini içine alan kısımdır.

Talamus, 
koku hariç beyin kabuğuna giden duyuların toplanma ve dağılma merkezi olarak görev yapar. Omurilikten ve beynin alt kısmından gelen sinirlerle ön beynin duyu merkezlerine giden sinirleri buradan geçer. Duyu impulsları beyin kabuğuna iletilmeden önce talamusta güzel ya da çirkin, hoş yada kötü gibi sınıflandırılır.

Hipotalamus, iç organ ve dokuların otomatik kontrol merkezidir. Bu işlevi hipofiz bezinin çalışmasını denetleyerek yapar. Hipotalamus RF (Relasing faktör) denilen ”serbest bırakıcı faktör” salgılayarak hipofizi denetler. Bütün bu olaylarla vücut içi dengenin (homeostasi) salgılanması gerçekleştirilir.

Hipotalamusun görevlerinin bazıları şunlardır;

–  Vücudun su dengesinin ayarlanması
–  Karbonhidrat ve yağ metabolizmasının düzenlenmesi
–  Kan basıncı, heyecan, korku, öfke durumlarının oluşması
–  Uyku düzeninin sağlanması
–  Vücut sıcaklığının dengede tutulması
–  Eşeysel olgunlaşma ve yönetmenin kontrol edilmesi

Hipofizin arka bölgesi, sinir dokudan meydana gelmiştir. Hipotalamusta üretilen antidiüretik hormon (ADH) ve oksitosin hormonlarının kana salgıladığı kısımdır.

Orta Beyin
 Ön beyin ile arka beyin arasında bulunur. Orta beyinde bazı görme ve işitme reflekslerine ait merkezler bulunur. Fazla ışıkta göz bebeklerinin küçülmesi ve az ışıkta genişlemesi ile bazı kulak refleksleri orta beyin tarafından düzenlenir. Orta beyin ayrıca dinlenme halinde kasların belirli bir seviyede kasılı olmasını (kas tonusu) sağlar.

Arka Beyin
Beyincik ve omurilik soğanı olmak üzere iki kısımdan oluşur.

Beyincik
Beynin arka alt kısmında omurilik soğanının üzerinde bulunur. Ortada bir merkez ile bunun yanlarında iki yarım küreden meydana gelir. Beyinciğin kabuk kısmı nöron gövdelerinin oluşturduğu boz maddeden yapılmıştır. Boz maddenin iç tarafında da nöron aksonlarından oluşan ak madde yer alır.

Ak madde, boz madde içinde dallanma yaparak ağaç görüntüsü oluşturduğu için bu bölüme hayat ağacı denilmektedir. Beyincik yarım küreleri varol köprüsüyle (pons) birbirine bağlanmıştır. Varol köprüsünün görevi beyincik yarım küreleri arasında impulsları taşıyarak vücudun iki bölümüne ait kasların yönlendirilmesine yardımcı olmaktır.

Beyincik, vücudun çizgili kas faaliyetlerinin düzenli olmasını, karmaşık kas hareketlerinin düzenlenmesini ve vücudun dengesini sağlar. Beyinciğin zedelenmesi kas hareketlerinin düzensizleşmesine neden olur. Alkol, beyinciği de etkilediği için sarhoş insanlar dengelerini sağlayamazlar. Bebeklerin ayağa kalkıp dengede durmaları ve yürüyebilmeleri beyinciğin gelişmesiyle ilgilidir.

Omurilik Soğanı
Beyinciğin altında, omurilik ile pons arasında bulunur. Son beyin de denilir. Omurilik soğanının yapısı omuriliğe benzer. Kesiti alınıp incelendiğinde, dışta ak madde, içte ise boz madde görülür. Boz madde sinir hücrelerinin gövdesinden, ak madde ise sinir hücrelerinin aksonlarından oluşur. Beyinden vücuda giden sinirler omurilik soğanında çapraz yaparak geçerler. Bu nedenle vücudun sağ tarafını beynin sol tarafı, vücuudun sol tarafını beynin sağ tarafı kontrol eder.
Omurilik soğanında, solunum, dolaşım, boşaltım, salgılama ve sindirim gibi olayların düzenlendiği merkezler bulunur. Ayrıca kalp atış hızı, metabolizma ve karaciğerin şeker ayarlaması da buradan kontrol edilir. Soluma, yutma, yutkunma, çiğneme, öksürme, hapşırma, kusma, kan damarlarının büzülmesi ve gevşemesi gibi vücut içi reflekslerin kontrol edildiği merkezler de omurilik soğanında bulunur. Hayatsal önemi olan bu merkezlerden dolayı omurilik soğanına hayat düğümü denilmektedir. Omurilik soğanın zedelenmesi ölüme neden olabilir. Omurilik soğanı beyin ve omurilik arasındaki impulsların taşınmasında da görev yapar.

Omurilik
Omurilik, omurga kanalı içinde omurilik soğanından başlayıp aşağıya doğru incelerek uzanan, merkezi sinir sisteminin silindir şeklindeki kısmıdır. Beynin yapısından farklı olarak içi boz madde, dışı ak maddeden yapılmıştır. Omuriliğin yapısında da beyinde olduğu gibi üç zar ve beyin-omurilik sıvısı bulunur. Ergin bir insanda omurilik sıvısı bulunur. Ergin bir insanda omurilik ortalama 44 cm uzunluğunda ve 1 cm çapındadır.

Omuriliğin enine kesitinde, sinir hücrelerinin gövdeleri ak madde içinde kelebek şeklinde bir görüntü meydana getirmiştir. Boz maddenin kanatlarının öndeki küt kısımlarına ön boynuz (ventral kök) arkadakilere arka boynuz (dorsal kök), yandakilere de yan boynuz adı verilir. Arka boynuzlardan duyu nöronları girer. Ön boynuzlardan motor nöronları çıkar. Yan boynuzda ise otonom sinir sistemine ait sinir merkezleri bulunur. Omuriliğin sağ ve sol tarafından düzenli aralıklarla omurilik sinirleri adı verilen 31 çift sinir demeti çıkar.

Ak maddenin içinde bulunan sinirlerin bir kısmı impulsları organlardan beyne, diğer kısmı ise beyinden organlara taşır. Duyu impulslarının büyük kısmı beyne ulaşmadan önce omurilikte çapraz yapar. Buna karşılık beyinden çıkan motor sinirler, bu çaprazlamayı omurilik soğanında yaparlar.

Omuriliğin Görevleri
1. Vücut organlarından beyne gelen ve beyinden vücut organlarına gelen uyartıları iletir.
2. Alışkanlık haline gelen hareketleri denetler. Örneğin, daktilo ile yazmak, araba kullanmak, yüzmek, dans etmek gibi olaylar önceden beynin kontrolünde gerçekleşir. Bu olaylar daha sonra omuriliğin kontrolüne devredilir. Bu tür olayların omuriliğe devredilmesi beynin daha farklı işlevlere yoğunlaşmasını sağlar. Eğer alışkanlık haline gelen bu olaylar sırasında hata yapılırsa beyin devreye girerek hatayı düzeltir.
3. Refleks hareketlerini denetler.

KAYNAK: Fem yayınları

Twitter     Facebook

One thought on “BEYNİN KISIMLARI

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>