BESLENME VE SİNDİRİM SİSTEMLERİ

Beslenme ve Sindirim Sistemleri
Canlılar hayatsal olaylarını devam ettirebilmek için bulunduğu ortamdan çeşitli besin maddelerini almak zorundadır. Dış ortamdan alınan besinler, biyolojik reaksiyonların devamı için gerekli olan enerji üretimi, hücre ve dokuların büyümesi ile yıpranan kısımların onarımı gibi amaçlar için kullanılır. Vücuda gerekli olan bütün besin maddelerinin gerektiği kadar alınmasına dengeli beslenme denir.

Bir hücrelilerde sindirim olayları sadece organeller yardımıyla gerçekleştirilirken çok hücreli hayvansal organizmalarda bu olaylar özelleşmiş organlar tarafından gerçekleştirilir.

SİNDİRİM VE ÇEŞİTLERİ
Büyük moleküllü besinleri (Karbonhidrat, yağ ve protein) hücre zarındaki porlardan geçebilecek hale getirilinceye kadar yapılan parçalama işlemlerine sindirim adı verilir. Sindirimin temel amacı büyük moleküllü besinleri, hücrelerin kullanabileceği hale getirmektedir.

Sindirim ve çeşitleri

Besinlerin yapıtaşlarına kadar parçalanması fiziksel sindirim ve kimyasal sindirim olmak üzere iki basamakta gerçekleşir.
Canlıların kullandığı besinlerde sindirime uğrayan ve uğramayan  çeşitleri bilinmelidir.

Sindirime uğrayanlar:
– Nişasta, glikojen, selüloz, maltoz, sükroz, laktoz
– Protein, polipeptit, pepton, dipeptit
– Yağlar (Trigliserit)
– Nükleik asitler

Sindirime Uğramayanlar;
– Glikoz, fruktoz, galaktoz, riboz, deoksiriboz
– Aminoasitler
– Yağ asitleri, gliserol, steroitler
– Vitaminler
– Mineraller ve su

A. FİZİKSEL (MEKANİK) SİNDİRİM
Kimyasal sindirime yardımcı olmak amacıyla besinlerin fiziksel olarak daha küçük parçalara ayrılmasıdır. Bu sayede enzimlerin daha kolay ve hızlı çalışması için temas edeceği yüzey artırılmış olur. Fiziksel sindirim omurgalılarda daha çok ağızda dişler yardımıyla, kuşlarda ise taşlıkta beslenme sırasında alınan sert cisimlerin etkisiyle gerçekleştirilir.

B. KİMYASAL SİNDİRİM
Büyük moleküllü besin maddelerinin enzim yardımıyla yapıtaşlarına (monomerlerine) kadar parçalanmasıdır. Bu olaylarda su da kullanıldığı için kimyasal sindirim olayları birer hidroliz reaksiyonudur.

Kimyasal Sindirim

Kimyasal sindirim sırasında ATP enerjisi harcanmaz.

Organik besinlerin kendini oluşturan monomerlere parçalanması bazı canlılarda hücre içinde, bazı canlılarda ise hücre dışında gerçekleşir.

1. Hücre içi sindirim
Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük moleküllü besinlerin pinositoz veya fagositozla besin kofulu oluşturularak hücre içine alınması ve lizozomdaki sindirim enzimleriyle sindirilmesidir. Hücre içi sindirim yapan hücrelerde lizozom sayısı fazladır.

                     image_thumb1
                                      Hücre içi sindirim

Bazı bir hücreliler, süngerler, sölenterler ve yassı solucanlardan bazıları hücre içi sindirim yaparak besin ihtiyaçlarını karşışarşar.
İnsan ve hayvanlardaki akyuvar hücreleri de mikropları parçalarken hücre içi sindirim yaparlar. Ayrıca bitkilerin depo ettikleri nişasta ve yağ gibi besinleri ihtiyaç durumunda yapıtaşlarına parçalaması hücre içi sindirim olarak kabul edilebilir.

2. Hücre dışı Sindirim
Hücre dışına veya sindirim organlarının boşluklarına salgılanan enzimlerle besinlerin dış ortama sindirilmesidir. Oluşan küçük besin monomerleri daha sonra hücre içine difüzyon ve aktif taşıma ile alınırlar. Hücre dışı sindirim, canlılara dış ortamdaki daha büyük ve kompleks besinlerden faydalanma imkanı sağladığı için hücre içi sindirime göre daha avantajlıdır.
Tek hücreli canlıların bir kısmında, böcekçil bitkilerde, bazı omurgasızlarda ve omurgalıların tamamında besinler hücre dışı sindirim yapılarak sindirilir.

                         image1
                                         Hücre dışı Sindirim

Kaynak: Fem yayınları Biyoloji Konu Anlatım kitabı (Syf:159, 160)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>