BESİNLERİN KİMYASAL SİNDİRİMİ


ArenaMedHair

Besinlerin Kimyasal Sindirimi

Büyük moleküller halinde alınan besinler, önce ağızda dişler yardımıyla fiziksel sindirime uğrar. Fiziksel sindirim sonucu küçük parçalara ayrılan karbonhidratlar, yağlar ve proteinler daha sonra sindirim sisteminin farklı bölümlerinde kimyasal sindirime uğrarlar. Kimyasal sindirim, hormonların kontrolünde salgılanan enzimlerle gerçekleştirilir. Daha önce de belirtildiği gibi kimyasal sindirim hidroliz reaksiyonu olduğu için enzimlerle birlikte su da kullanılır. Sindirim sonucu oluşan besin monomerleri daha sonra kana emilerek hücrelere ulaştırılır. Vitaminler ve mineraller ise sindirilmeden kana alınırlar.

    Besinlerin Kimyasal Sindirimi

Büyük moleküllü organik besinlerin kimyasal sindiriminin gerçekleştiği organlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
( +: sindirim var, -: sindirim yok )

Kimyasal Sindirim Tablosu
                   Kimyasal Sindirim Tablosu

A. KARBONHİDRATLARIN SİNDİRİMİ

Karbonhidratlar, bütün canlılar tarafından birinci dereceden enerji verici olarak kullanılır. Disakkarit ya da polisakkarit halinde alındıklarında, sindirilerek monosakkaritlere ayrılırlar. Polisakkaritler önce disakkaritlere daha sonra da monosakkaritlerine ayrılır.

Karbonhidratlar; glikoz, fruktoz ve galaktoz gibi monosakkaritlere dönüştükten sonra emilebilirler.

Karbonhidratların sindirimi ağızda başlar. Tükürük içinde bulunan amilaz (pityalin) enzimi pişmiş nişasta ve glikojene etki ederek onları maltoz ve dekstrinlere parçalar. Tükürük, nötre çok yakın asidik bir salgıdır ve ağızda amilaz enziminin aktifliğini sağlar.

                              Amilaz
Nişasta + Su             →         Maltoz + Dekstrin
Glikojen

Yemek borusundan mideye gelen karbonhidratlar, midede kimyasal sindirime uğramazlar. Mide içindeki HCI sayesinde ortam asidik olduğu için karbonhidratların sindirimini sağlayan enzimler midede görev yapamazlar. Ayrıca mideden karbonhidratların sindirimi için enzim salgılanmaz. Asitli besin karışımı mideden ince bağırsağa geçerken oniki parmak bağırsağı kana salgıladığı sekretin hormonu ile de pankreas bezini uyarır. Pankreastan wirsung kanalı ile oniki parmak bağırsağına gönderilen pankreas özsuyundaki amilaz enzimi, ağızda olduğu gibi nişasta ve glikojeni maltozlara ve dekstrinlere parçalar.

                          Amilaz
Nişasta + Su        →        Maltoz + Dekstrin

Disakkaritleri sindiren enzimler ince bağırsak tarafından üretilir. Ağızda ve ince bağırsakta polisakkaritlerin sindirimi sonucu oluşan maltozlar ve disakkaritler ince bağırsakta monosakkaritlerine parçalanırlar.

Maltaz
Maltoz + Su      →       Glikoz + Glikoz

Sükraz
Sükroz+ Su      →         Glikoz + Fruktoz

Laktaz
Laktoz + Su      →         Glikoz + Galaktoz

PROTEİNLERİN SİNDİRİMİ
Yapıcı ve onarıcı olarak kullanılan proteinler, gerek duyulduğunda enerji verici olarak da kullanılır. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar. Midede belirli bir basamağa kadar sindirimi yapılan proteinlerin sindirimi daha sonra ince bağırsakta devam eder.

Ağızdan gelen besinler yemek borusundan mideye geçerken midenin pilor bölgesindeki bazı bezleri uyarır. Bu bezlerden salgılanan gastrin hormonu kan yoluyla taşınarak diğer mide bezlerini uyarır. Mide boşluğuna bezlerden salgılanan mide özsuyundaki enzimler, proteinlerin sindirimini başlatır. Mide özsuyunda pepsinojen, HCI ve süt çocuklarında lap enzimi (renin) bulunur. Ayrıca mide duvarını, enzimler ve hidrolik asitten sürekli olarak koruyan mukus salgısının da gastrin hormonu etkisiyle salgılanması artar.

Pepsinojen aktif bir enzim değildir. Pasif (inaktif) olan pesinojen, önce HCI etkisiyle aktif enzim olan pepsine dönüştürülür. Pepsin enzimi proteinleri, pepton da denilen polipeptitlere (protein parçacıklarına) parçalar.

Pepsinojen       +     HCI     →  Pepsin
(Pasif enzim)                          (Aktif enzim)

                          Pepsin
Protein  + Su        →     Polipeptit (Pepton)

Süt çocuklarında midede proteinlerin sindirimi için önceden lap enzimi (renin) ile, sütteki proteinler kazein haline dönüştürülür. Daha sonra pepsin, kazeinleri polipeptit ve amino asitlere parçalar.

                       Lap (renin)
Süt proteinleri         →    Kazein + Su

                Pepsin
Kazein         →      Polipeptit + Aminoasit

Bu işlemlerden sonra midedeki besinler kimüs denilen bulamaç haline getirilerek ince bağırsağa geçerken, ince bağırsaktan salgılanan sekretin hormonu ile pankreas bezi uyarılır. Panreas özsuyundaki tripsinojen ve kimotripsinojen, proteinlerin sindirimini devam ettirir. Pepsinojen gibi pasif halde olan tripsinojen ve kimotripsinojen ince bağırsaktan salgılanan entekrokinaz enzimi ile aktif enzim olan tripsine ve kimotripsine dönüştürülür. Tripsin ve kimotripsin enzimleri mideden gelen polipeptitleri daha küçük olan dipeptitlere parçalar.

Tripsinojen        +       Enterokinaz   →  Tripsin
(Pasif enzim)

                                                 Tripsin
Polipeptit           +              Su        →       Dipeptit  +  Aminoasit

Oluşan dipeptitler yine ince bağırsak bezleri tarafından salgılanan erepsin enzimi ile amino asitlere ayrışırlar.

                     Erepsin
Peptit  +  Su       →    Aminoasit

Proteinlerin sindirimi tamamlandıktan sonra meydana gelen aminoasitler, ince bağırsak villusları tarafından emilerek kan yoluyla önce karaciğere daha sonra da hücrelere ulaştırılır.

C. YAĞLARIN SİNDİRİMİ

Sıvı ya da katı olarak sindirim sistemine alınan yağlar, organizmada yapı ve enerji maddesi olarak kullanılır. Yağların kimyasal sindirimi ince bağırsakta başlar ve tamamlanır. Besin karışımı (kimüs) mideden ince bağırsağa geçerken oniki parmak bağırsağından sekretin ve kolesistokinin hormonları salgılanır. Sekretinin uyarmasıyla pankreastan yağların sindirimi için lipaz enzimi salgılanır. Kolesistokinin hormonu ise kan yoluyla karaciğeri uyararak, oniki parmak bağırsağına safra sıvısının (öd sıvısı) salgılanmasını sağlar. Safra  salgısı, yağları daha küçük parçalara ayırarak bir çeşit mekanik sindirim gerçekleştirir. Bu sayede yağ çeşit mekanik sindirim gerçekleştirir. Bu sayede yağ damlacıklarının yüzeyi genişletilerek lipaz enziminin etkinliği artırılmış olur. Lipaz enzimi, su ile birlikte yağların, yağ asitleri ve gliserole parçalanmasını sağlar.

Yağ  +   Safra sıvısı       →   Küçük yağ tanecikleri

                                      Lipaz
Yağ tanecikleri   + Su      →      Yağ asitleri   + Gliserol

Yağların sindirimi sonucu oluşan monomerler, ince bağırsak villuslarındaki lenf kılcalları ile emilerek kan dolaşımına katılır.

KAYNAK: Fem Yayınları Konu Anlatım Ders Kitabı (Syf: 171, 172 )

Twitter     Facebook

One thought on “BESİNLERİN KİMYASAL SİNDİRİMİ

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>